«Шоирлар дунёнинг тан олинмаган қувончларидир», деган эди бир аллома. Бу беғараз қувонч ҳамманики эмас. У элга келган тўйдай келмайди. Шунинг учун ҳам у оммавий, байрамона эмас. Шунинг учун ҳам у тан олинмаган қувончдир.

Истеъдодли шоир Ўткир Раҳмат шеърларини ўқир эканмиз, шу мулоҳазалар кўнгилдан кечаверади. У:

Умрим қанча,

Яратган билар,

Сўзларимни ҳали айтмадим.

Тинчлик бермас қалбимга улар,

Сўзлар Сизни олиб қайтмадим —

деса, ажабланманг. Чунки кўп ўтмай:

Умрим бари сизга аталган,

Албат бир кун шодон қайтаман.

Дил ҳапқириб қувончга тўлган

Сўзларимни албат айтаман —

дейиши мумкин. Ўткир аканинг сатрлари маълум қолипга тушмайди. Расмиятчилик, ёлғон мулозаматлар йўқ. У самимий гапиради. Шунинг учун сиз булоқлар бўйида хандон отаётган ялпизларга ишонасиз. Унинг «кетиб борар мен излаган байт!» деган гапига асло шубҳаланмайсиз.

Аслида «шоир» «самимият»нинг синоними эмас. Лекин улар доим бирга — бир-бирининг қўлидан ушлаб юради. Шоир самимиятнинг боласи — самимият ўйлаб топган, ихтиро этган мўъжизадир.

Кечир мени, сингилжон,

Сендан хабар олмадим,

Ташвиш комига тортди,

Ундан ортиб қолмадим.

Бу ерда киноя йўқ. Ортиқча безак ҳам кўзга ташланмайди. Самимий, содда ҳолатлардан дунёга келган шеърнинг бир банди. Шоир — эзгу ниятлар илинжида қишлоғи, онаси, туғишганларини ташлаб, олис шаҳарга келган мусофир йигит изтироби. Бундай изтироб чекаётган йигитнинг кўнглига қил сиғмайди. Ҳар қандай «илинж — милтираган тундаги чироқ»дай, барча умидларни «бир кечада аждар — тун ютган»дай. Шунда у бўм-бўш ўксик бир қалбга айланади, «Ойга қараб хўрсинади жим». Шунда қалбнинг тўридан ғурурми, соғинчми — бир куч гупириб тошиб келади. Ва у «Айтгин, нима қилайин», деган ҳайқириққа айланади. Бу чорасиз одамнинг ҳайқириғи эмас, сокин бир нолага ўхшайди. Одамнинг бошига кўргилик тушганда, соғинч ёхуд қайғудан кўнгил эзилганда шундай бўлади. Гапираётиб оғзинг тўлғангандай бутун вужудинг сўзга айланади.

У, бўғзимда қолган — сўз,

Қалбга ларза солган сўз,

Вужудимни олган сўз,

Аждар каби ётибсан,

Чўғдай дилга ботибсан!

Ҳақиқатни, адолатни ўрнатиш шеъриятнинг вазифаси, десак, ноўрин бўлар, балки. Лекин барибир шеъриятда гоҳ исёнкор, гоҳ самимий ва дилкаш инсон қалби жилваланиб туради.

Шеърият водийсининг латиф манзаралари, инсон қалби, шахснинг ички кечинмаларини эса Ўткир Раҳматнинг мана бу шеъридан олинган парчада ҳам кўрса бўлади:

Атиргул жилмаяди,

Супа томон боққанча.

Райҳонларнинг сочидан

Уфуради бир хушбўй.

Бошларига беҳисоб

Яшил баргак таққанча

Йўл бошида мажнунтол

Бошин эгиб сурар ўй.

Бу шеър гарчи ҳеч нарсага чорламаса-да, даъват қилмаса-да, шоир яратган манзарани кўриб кўнглингиз яйрайди. Ажиб бир орзиқиш туясиз. Ёки мана бу шеър:

Майсалар кафтида рақс этар қуёш,

Атиргул юзига шабнам босар лаб.

Дарахтлар қучоғи қушларга сирдош,

Шамоллар тиллашиб турар шовуллаб.

Бу ерда сизнинг кўнглингизга тегадиган, ғашингизни келтирадиган нарса йўқ. Балки сиз минг марта кўрган, лекин ҳис этмаган кундалик ҳодиса сурати. Фақат шоир уни майда-майда бўлакларга бўлиб, муфассал тасвирлаган. Яхши шеър одамнинг тафтини олади, сирдош бўлади. Кўнгилда барча ғуборинг ёйилади уни ўқиб. Ундаги ғамбода сатрларни ўқиб, ғамга ботмайсан, балки кўнгилни ғамдан тозалайсан, енгил тортасан. Яхши шеър одамни тўғри маънода улғайтиради…

 

Ўрол СОДИҚ