Кўча-кўйда, транспорт ва бошқа жойлардаги реклама, эълонларда, пешлавҳаларда кўплаб имловий хатоларнинг учраётгани дилни хира қилади. Ҳар қадамда «Xo’jalik mollari», «istemolshilar», «Farxod ko’chasi», «Xurmatli xaridorlar», «KOK-SAROY», «Kuhinur» каби чаласаводлик «намуна»ларига дуч келавериб, асаблар қақшайди.

Бу ҳам етмагандек, қаҳвахона, тўйхона, дўконлар, турли фирмалар ва масъулияти чекланган жамиятлар номини, гарчи, хорижий маблағлар ҳисобига ишламаса-да, чет тилида номлашга бизни нима мажбур қилмоқда? Масалан: «Sulion» restaurant, Firdavs garden, «Lu-lu» kafe, Arbat, Lazy East, Barocco, «Jumanji», «Cherry», «Bellezza shop», «Bistro kafe» Аты-Баты... Ҳатто турли маҳсулот ва товарлар, жиҳозлар, уй-жойлар, қурилиш материаллари олди-сотдиси, автомобилларга техник хизмат кўрсатиш шохобчалари билан боғлиқ эълонларнинг ўзга тилда берилишини тушуниш қийин.

Бу она тилимизга хиёнат. Қолаверса, Ўзбекистон Республикасининг «Давлат тили ҳақида»ги қонуни 20-моддасида «Лавҳалар, эълонлар, нархномалар ва бошқа кўргазмали ҳамда оғзаки ахборот матнлари давлат тилида расмийлаштирилади ва эълон қилинади ҳамда бошқа тилларда таржимаси берилиши мумкин», деб қайд этилган. Бу ҳолат, яъни кўр-кўрона иш юритишнинг ёмон оқибатларини ўз вақтида англаган маърифатпарвар Фитрат шундай ёзади: «Дунё саҳнасида «иярув-тақлид»нинг рўлини ҳеч бир миллат биз турклар каби адо эта олмағанлардир! Биз қайси бир миллатнинг қайси бир нарсасига тақлид этмоқчи бўлсак, ўзимизнинг миллий руҳимизга қарамасдан тақлид этамиз. Араблар қайси бир улусдан қайси бир сўзни олғанда ўз шеваларига кўра бузиб олғанлар. Бир арабни ўлдирсангиз (ҳам) «Пет­роғрад-Петросбурғ» демайдир. «Битрожрад-Битрасбурж» дейдир. «Франсик» демайдир  «афранж» дейдир. Шундай қилиб ўз тилининг истиқболини сақлаған бўладир».

Телебошловчиларнинг шевага хос сўзларни ишлатиши, улар нутқидаги услубий ғализликлар, кўрсатувларда ўзбекча-русча аралаштириб сўзлашиш, айрим ҳолларда ўзбекча гапиришни ҳам ор билиш, хусусий телеканаллардаги кўрсатувларнинг хорижий тилда номланиши она тилини оёқ ости қилишдан бошқа нарса эмас. Исбот тарзида қулоққа чалинган баъзи ғализ гапларни келтириш мумкин: «Бу сўзлардан сўнг умр мазмуни ҳақидаги ўйлар хаёлиздан ўтади»; «Бу мослама бошланғич синф ўқувчиларига оғирлик келтирмайди»; «Яхши актёр бўламан деб ҳаракат қилсанг, автоматик равишда юлдуз бўласан»; «Сиз билан бирга бўламиз»...

Назаримда, бундай камчилик­ларни бартараф этиш, ҳар бир соҳа учун тегишли терминологик аппарат яратиш, атамалар унификациясини ўтказиш сингари вазифаларни бажариш учун бунга масъул бўлган ҳамда барча соҳаларга ўз ишланмаларини жорий этишга етарлича ваколатга эга махсус тузилма – Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида «Терминшунослик ва давлат тилида иш юритиш муаммоларини ўрганиш бўйича махсус комиссия» тузиш мақсадга мувофиқдир.

Бахтиёр АБДУШУКУРОВ,

филология фанлари доктори, профессор