Олий Мажлис Қонунчилик палатаси Саноат, қурилиш ва савдо масалалари қўмитаси томонидан «Ер ости бойлик­лари тўғрисида»ги қонун лойиҳасини иккинчи ўқишга тайёрлаш юзасидан фаол муҳокамалар бўлиб ўтмоқда.

Мазкур қонун лойиҳаси Президентимизнинг 2021 йил 21 апрелдаги тегишли қарорининг 7-банди ижросини таъминлаш мақсадида ишлаб чиқилган бўлиб, ушбу ҳужжат Давлат геология қўмитаси томонидан фойдали қазилмаларни геологик ўрганиш ва қазиб олиш ҳамда уларни муҳофаза этиш муносабатларини тартибга солади.

Лойиҳада ер қаъри участкаларининг ресурслари аниқ белгилаб берилиши, фойдали қазилмалар ўрганилиши ва иқтисодий асосларга кўра классификацияланиб уларнинг тушунчалари аниқ ёзиб қўйилмоқда. Ер ости бойликларидан фойдаланиш соҳасидаги махсус ваколатли давлат органлари рўйхати ва уларнинг ваколат доиралари аниқ белгиланган ҳолда, ер қаъри участкаларининг давлат фондига янги «захира фонди» тушунчаси киритилиб унинг моҳияти ёритиб бериляпти.

Шунингдек, дастлабки геологик маълумот тушунчаси киритилиб, у ким томондан қай тартибда юритилиши ва унинг турлари белгилаб қўйилмоқда ҳамда ер ости бойлик­лари тўғрисидаги маълумотлар очиқлиги кўзда тутилмоқда. Қолаверса, ер қаъри участкаларидан фойдаланиш турлари ундан фойдаланиш ҳуқуқи учун лицензия берилганидан то якуний ҳисоботлар ёзилгунига қадар бўлган жараён алоҳида моддаларда аниқ белгилаб қўйилмоқда. Кон ажратиш тартиби оптимизациялаштирилиб ваколатли органнинг техник ҳужжати кўринишига келтирилмоқда.

Яна бир муҳим жиҳат, ушбу ҳужжат билан ер қаъри участкаларидан фойдаланиш ҳуқуқини берувчи рухсатноманинг барча тури конкурс орқали берилиши, истисно ҳоллардагина тўғридан-тўғри музокаралар орқали берилиши мустаҳкамланмоқда ва шу тариқа рухсатнома олиш тартиби тубдан соддалаштириляпти.

Шу билан бирга, ер қаъри участкаларидан фойдаланувчилар учун минимал талаблар аниқ ва очиқ тарзда келтириб берилиб, ер қаъри участкаларидан фойдаланиш тартиб-таомиллари такомиллаштирилмоқда. Хусусан, геологик жиҳатдан ўрганиш ўтказилмаган ва кам ўрганилган ер қаъри участкаларини халқаро стандартлар асосида блоклар (майдонлар)га ажратиш тизими жорий этилмоқда. Бунда ер қаъридан фойдаланиш учун рухсатномалар талабгорнинг мурожаатига мувофиқ «биринчи келган биринчи олади» принципи асосида шаффоф механизмлар орқали онлайн тарзда берилиши мустаҳкамланмоқда.

Қонун лойиҳасида участкалари давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилиб, Давлат геология қўмитасига ва Давлат экология қўмитасига уларнинг мурожаатларига асосан доимий фойдаланиш ҳуқуқи асосида ажратилиши ва кейинчалик ер қаъридан фойдаланиш мақсадлари учун ижарага берилиши ҳам белгиланмоқда. Бунда мазкур ер қаъри участкалари ер қаъридан фойдаланувчига ижарага берилгунга қадар ер солиғи объекти ҳисобланмайди.

Ушбу ҳужжат билан ер қаъри участкаларини сотиш, ҳадя қилиш, мерос қилиб қолдириш, омонатга ёки гаровга қуйиш тақиқланиб, ер қаъридан фойдаланганлик учун тўлов турлари ва миқдори аниқ алоҳида-алоҳида моддаларда белгилаб қуйилмоқда.

Умуман олганда, ушбу қонуннинг қабул қилиниши ер ости бойликларидан фойдаланиш тизимидаги зиддиятлар бартараф этилишига, барча субъектларга нисбатан ер қаъридан фойдаланиш тизими бир хилда қўлланилишига хизмат қилади.

Носиржон АМИНОВ,

Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати,

Ўзбекистон Экологик партияси фракцияси аъзоси