Қизим ёшлигидан эрка, тантиқ бўлиб ўсди. Тўрт ўғилдан кейин туғилгани учун дадаси ҳам, мен ҳам роса аярдик. Дадаси бирон нарса кўтариб келгудек бўлса, дарров қизимга тутқазади, сўнг акаларига.

Қизим улғайгач, совчилар йўқлаб кела бошлади. Ҳали ёш, узатиш ниятимиз йўқ, дея рад жавобини бердик. Аммо қиз бола палахмон тоши. Барибир бир кун келиб ота уйини ташлаб, бошқа хонадонга бека бўлади. Шуларни ўйлар эканмиз, катталар билан маслаҳатлашиб, узатишга қарор қилдик.

Энди ҳар куни хавотир ичида яшай бошладим: иссиқ-совуққа йўқроқ эди, овқатни қандай қилаётган экан, ишқилиб, «шуни ҳам онаси ўргатмаган экан-да», деган гап эшитиб қолмасмиканман, деган ўй тинчлик бермасди. Ёлғиз қиз деб кафтимда катта қилдим, бошқалар ош-овқатни ўргатса, мен эса телевизор тагига қўйиб, келинларимга буюрдим. Бошига тушса, ўрганиб кетар, ҳозир ўйнаб-кулиб қолсин, деб меҳмонма-меҳмон олиб юрдим.

Қизим ҳар сафар келганда гапни «оиланг тинчми, қайнонанг уришмаяптими, ўрганиб қолдингми?» деб сўрашдан бошлайман. У эса, турмуш ўртоғи ҳам, қайнонаси ҳам жуда яхши эканини такрорлашдан чарчамасди. Аммо ишонмасдим. Гўёки онам сиқилмасин, дея ҳамма нарсани ичига ютаётгандек кўринарди менга. Айбимни хаспўшлаш мақсадида «қайнонанг уришса, ҳеч хафа бўлма, қайнонанинг табиати шунақа бўлади, мана, мен ҳам келинларимни маҳкам ушлаганман», дея насиҳат қилдим.

Дам олиш куни кўнглимда ғашлик билан оилам тинч дейишига қарамай, тўртта нонни тугиб, кўриб келиш мақсадида қизимникига йўл олдим.

Дарвоза қўнғироғини узоқ чалдим. Эшикни ҳеч ким очмаётгани хавотиримни янаям оширарди. Сўнг ўзим худди бир кўргиликнинг устидан чиқиб қоладигандек ичкариладим. Овозимни эшитиб қудам чиқиб келди, хамир қориётган эканми, қўллари унга ботган эди.

— Вой, қудажон, келинг, хуш келибсиз. Келишингизни айтиб қўймабсиз-да, тайёргарлик қилиб қўярдик…

— Шу ердан ўтиб кетаётган эдим, бир кўриб ўтай дедим-да, — деб ниятимни билдирмадим.

— Ассалому алайкум, келинг, ойижон, — дея саломлашди қизим ҳам. Унинг ҳам қўллари ун эди. — Нон ёпамиз деб тургандик. Хамир қориб қўйдик, — деди қизим қўлига ишора қилиб. — Ойижоним хамир қоришни ўргатяптилар. Ўтган сафар бўшроқ қилиб қўйибман. Шунга икковимиз қиламиз, деб шерик бўлдилар.

Қизимнинг гапини эшитиб, уялганимдан юзларим қизариб кетди. Бир пиёла чойни зўрма-зўраки ҳўпладим-да, дадаси чақириб қолдилар, дея баҳона қилиб, чиқиб кетдим. Йўлма-йўл шундай оқила қудам ҳақида нотўғри фикрга борганимдан уялиб, ўзимдан хафа бўлиб кетдим. Асл қайноналик мактаби келинни уришиш, камситиш эмас, ўргатиш, ёрдам бериш эканини унутиб қўйибман.

Оиладаги уқувсиз қизимга бўлган ҳурмат-эътиборни кўриб, кўз олдимга келинларим келди. Овқат озгина шўр бўлса ёки салгина кеч туриб қолишса, ана кўринг жанжални. Мен қайнона бўламан дебман-у, она бўлишни унутаёзибман. Ахир, ҳар бир она келин олаётганида қизим деб қабул қилади, мен эса келин қиз бўлолмайди, деганча юраверибман.

Орадан уч-тўрт кун ўтиб қизим келиб қолди. Кайфиятини кўриб хавотирим йўқолиб, хурсанд бўлиб кетдим.

— Ойижон, мана бу нонни қайнонам бериб юборди, — деди қўлидаги бир-биридан чиройли нонларни тутқазаркан.

— Вой, бунча чиройли, қайнонанг яхши нон ёпар экан, — дедим нонни олар эканман.

— Буни мен ёпдим, — деди қизим қувончи ичига сиғмай.

— Сен? Сен нон ёпишни билмасдинг-ку, — дея ҳайратимни яшира олмадим.

— Ўша куни кетганингиздан кейин қайнонам нон ёпишни ҳам ўргатдилар. Тўғри, бошида озгина қийналдим, аммо қаранг, ҳозир яхши ўрганиб олдим. Энди нонни ўзим ёпаман...

Наҳотки, йигирма йил қиз ўстириб мен беролмаган тарбияни икки ойда қайнонаси ўргатган бўлса! Яна ўзимдан уялиб кетдим...

Шарофат ҲАМИДОВА,

Чуст тумани