Дадам бугун ишдан ҳар доимгидан кеч қайтди. Чарчагани шундоқ юз-кўзидан билиниб турарди. Онам буни сезмадими, «дадаси, уйда гуруч қолмабди, олиб келса­нгиз ош қилмоқчийдим»,  деди. 

— Худо хайрингни бергур, кеча шуни нега айтмадинг?  Уйда мана булар йўқ, бозор қилиб келсангиз», десанг бўлмасмиди? Бугун кеч бўлди, бунинг устига, жуда чарчаганман, — дея дадам ичкарига йўналди…

Онам эса бу гапдан хафа бўлди, шекилли, қовоғини уйиб, ошхонага кириб кетди.

— Сизларга дуғоби олиб келиб берсам бўларкан, — деди бобом вазиятни кузата туриб.

Олдин бу сўзни эшитмаганим учун менга қизиқ туюлди.

— Бобожон, нима у? — дедим қизиқиб.

— Дуғоби — оиладаги меҳр-муҳаббатни, ҳурматни ушлаб турувчи кулолларнинг оддий косаси. Олдинлари бизда дуғоби коса бўларди, — деди бобом. — Бу кулоллар тайёрлайдиган каттагина коса. Уни баъзилар «шақилдоқ коса» ҳам деб атарди. Унга оиладаги муқаддас буюм сифатида қараларди. Дуғобининг моҳияти шундаки, у хонадон кираверишига, кўринадиган жойга қўйилади. Аёллар унга рўзғордаги маҳсулотлардан солиб қўйишади. Уйга кириб келаётган эркак аввал дуғобига бир қур назар ташлаб, кейин хонадонга кирарди. Агар косада бирор нима бўлса, унда рўзғорда камчилик йўқ, бордию идиш бўш бўлса, дарров белни маҳкам қилиб бозорга отланарди. Оилада уриш-жанжаллар бўлмасди. Аёл ҳам уним кам, буним кам деб эрига нолимайди, энг асосийси, тилини эҳтиёт қилиб, қаноатга, сабр-тоқатга ўрганади. Оилада ҳар ким ўз ўрнига эга бўлади, ўз вазифасини билади. Дуғоби эркакларга оилада устунлигини, оила учун ғамхўр бўлиш кераклигини эслатиб турарди.

Мана, масалан, ҳозир даданг ишдан чарчаб келди. Келин эса унга рўзғорда камчиликлар бор, деб айтди. Бу албатта отангга ёқмади. Агар дуғоби бўлганда келинни рўзғорни бутлаш керак, деган гапи бўлмасди, отанг ўзи билиб, нима керак бўлса, шуни олиб келаверарди.

Биласанми, ҳозир оилалардаги уриш-жанжалларнинг кўпи ҳам ўртадаги ҳурматнинг йўқолишидан, эр-хотиннинг ўз ўрнини билмаслигидан, сабр-қаноатсизликдан келиб чиқяпти.

...Бобомнинг гапларини эшита туриб халқимиз нақадар доно эканига яна бир бор ишонч ҳосил қилдим. Наҳотки, арзимасдек кўринган оддийгина коса оиланинг муқаддас буюмига айланса. У орқали оилаларда аҳиллик-тотувлик ҳукмрон бўлса.

Назаримда, барча оилаларда шундай коса бўлмоғи керак. Дуғобиси бўлган оилада ҳеч қачон жанжал чиқмайди.

Дилфуза ТИЛЛАЕВА