Бугуннинг гапи      Бош саҳифа

Тил саводхонлиги жиддий эътиборни талаб қилади

Кўча-кўйда, транспорт ва бошқа жойлардаги реклама, эълонларда, пешлавҳаларда кўплаб имловий хатоларнинг учраётгани дилни хира қилади. Ҳар қадамда «Xo’jalik mollari», «istemolshilar», «Farxod ko’chasi», «Xurmatli xaridorlar», «KOK-SAROY», «Kuhinur» каби чаласаводлик «намуна»ларига дуч келавериб, асаблар қақшайди.

Тил саводхонлиги жиддий  эътиборни талаб қилади

Бу ҳам етмагандек, қаҳвахона, тўйхона, дўконлар, турли фирмалар ва масъулияти чекланган жамиятлар номини, гарчи, хорижий маблағлар ҳисобига ишламаса-да, чет тилида номлашга бизни нима мажбур қилмоқда? Масалан: «Sulion» restaurant, Firdavs garden, «Lu-lu» kafe, Arbat, Lazy East, Barocco, «Jumanji», «Cherry», «Bellezza shop», «Bistro kafe» Аты-Баты... Ҳатто турли маҳсулот ва товарлар, жиҳозлар, уй-жойлар, қурилиш материаллари олди-сотдиси, автомобилларга техник хизмат кўрсатиш шохобчалари билан боғлиқ эълонларнинг ўзга тилда берилишини тушуниш қийин.

Бу она тилимизга хиёнат. Қолаверса, Ўзбекистон Республикасининг «Давлат тили ҳақида»ги қонуни 20-моддасида «Лавҳалар, эълонлар, нархномалар ва бошқа кўргазмали ҳамда оғзаки ахборот матнлари давлат тилида расмийлаштирилади ва эълон қилинади ҳамда бошқа тилларда таржимаси берилиши мумкин», деб қайд этилган. Бу ҳолат, яъни кўр-кўрона иш юритишнинг ёмон оқибатларини ўз вақтида англаган маърифатпарвар Фитрат шундай ёзади: «Дунё саҳнасида «иярув-тақлид»нинг рўлини ҳеч бир миллат биз турклар каби адо эта олмағанлардир! Биз қайси бир миллатнинг қайси бир нарсасига тақлид этмоқчи бўлсак, ўзимизнинг миллий руҳимизга қарамасдан тақлид этамиз. Араблар қайси бир улусдан қайси бир сўзни олғанда ўз шеваларига кўра бузиб олғанлар. Бир арабни ўлдирсангиз (ҳам) «Пет­роғрад-Петросбурғ» демайдир. «Битрожрад-Битрасбурж» дейдир. «Франсик» демайдир  «афранж» дейдир. Шундай қилиб ўз тилининг истиқболини сақлаған бўладир».

Телебошловчиларнинг шевага хос сўзларни ишлатиши, улар нутқидаги услубий ғализликлар, кўрсатувларда ўзбекча-русча аралаштириб сўзлашиш, айрим ҳолларда ўзбекча гапиришни ҳам ор билиш, хусусий телеканаллардаги кўрсатувларнинг хорижий тилда номланиши она тилини оёқ ости қилишдан бошқа нарса эмас. Исбот тарзида қулоққа чалинган баъзи ғализ гапларни келтириш мумкин: «Бу сўзлардан сўнг умр мазмуни ҳақидаги ўйлар хаёлиздан ўтади»; «Бу мослама бошланғич синф ўқувчиларига оғирлик келтирмайди»; «Яхши актёр бўламан деб ҳаракат қилсанг, автоматик равишда юлдуз бўласан»; «Сиз билан бирга бўламиз»...

Назаримда, бундай камчилик­ларни бартараф этиш, ҳар бир соҳа учун тегишли терминологик аппарат яратиш, атамалар унификациясини ўтказиш сингари вазифаларни бажариш учун бунга масъул бўлган ҳамда барча соҳаларга ўз ишланмаларини жорий этишга етарлича ваколатга эга махсус тузилма – Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида «Терминшунослик ва давлат тилида иш юритиш муаммоларини ўрганиш бўйича махсус комиссия» тузиш мақсадга мувофиқдир.

 

Бахтиёр АБДУШУКУРОВ,

филология фанлари доктори, профессор




Ўхшаш мақолалар

Экофаол  ёшлар овози  кўҳна Хивада  янгради

Экофаол ёшлар овози кўҳна Хивада янгради

🕔14:56, 05.11.2026 ✔198

Минг йиллик Хиванинг сарғиш деворлари қуёш нурида тилларанг товланади, Ичан қалъа миноралари эса осмонга бўй чўзади. Шу қадимий шаҳарнинг Муҳаммад Ризо Огаҳий номидаги ижод мактабида ёш авлоднинг тафаккур ва масъулият қалъаси қад ростлади.

Батафсил
Она тилимиз рақамли  дунё тилига  айланиши шарт

Она тилимиз рақамли дунё тилига айланиши шарт

🕔14:19, 30.10.2026 ✔277

Cунъий интеллект, замонавий тиббиёт ва фазовий технологиялар даври бўлган XXI аср олдимизга мутлақо янги, аччиқ ва ҳаётий саволни кўндаланг қўймоқда: бугун ўзбек тилида замонавий илм-фан ютуқлари ва юқори технологиялар яратиляптими? Она тилимиз имкониятлари бунинг учун етарлими?

Батафсил
Исроф  занжири: дастурхондан сайёрагача

Исроф занжири: дастурхондан сайёрагача

🕔14:28, 22.10.2026 ✔337

Музлатгични очиб, бир неча кунги овқатни кўриб, «эҳ, исроф бўлди-ку...» деб афсусланган пайтларингиз бўлгандир. Бу ҳолат сизга таниш. Аммо шу кичик исроф бутун сайёра миқёсида кўпайтирилса, ундан чиқадиган рақам ақлни шоширади. Гап шундаки, бугун дунё ўзи етиштирган озиқ-овқатнинг деярли бешдан бир қисмини шунчаки чиқиндига ташламоқда.

Батафсил
Ҳаммасино кўриш

Сонларни танлаш

Пайшанба, 30-Декабр  
52 51 50 49 48 47 46
45 44 43 42 41 40 39
38 37 36 35 34 33 32
31 30 29 28 27 26 25
24 23 22 21 19 18 17
16 15 14 11 10 9 8
7 6 5 4 3 2 1

Ҳаммасини кўриш 

Кўп ўқилганлар

  • Экофаол  ёшлар овози  кўҳна Хивада  янгради

    Экофаол ёшлар овози кўҳна Хивада янгради

    Минг йиллик Хиванинг сарғиш деворлари қуёш нурида тилларанг товланади, Ичан қалъа миноралари эса осмонга бўй чўзади. Шу қадимий шаҳарнинг Муҳаммад Ризо Огаҳий номидаги ижод мактабида ёш авлоднинг тафаккур ва масъулият қалъаси қад ростлади.

    ✔ 198    🕔 14:56, 05.11.2026
  • Она тилимиз рақамли  дунё тилига  айланиши шарт

    Она тилимиз рақамли дунё тилига айланиши шарт

    Cунъий интеллект, замонавий тиббиёт ва фазовий технологиялар даври бўлган XXI аср олдимизга мутлақо янги, аччиқ ва ҳаётий саволни кўндаланг қўймоқда: бугун ўзбек тилида замонавий илм-фан ютуқлари ва юқори технологиялар яратиляптими? Она тилимиз имкониятлари бунинг учун етарлими?

    ✔ 277    🕔 14:19, 30.10.2026
  • Исроф  занжири: дастурхондан сайёрагача

    Исроф занжири: дастурхондан сайёрагача

    Музлатгични очиб, бир неча кунги овқатни кўриб, «эҳ, исроф бўлди-ку...» деб афсусланган пайтларингиз бўлгандир. Бу ҳолат сизга таниш. Аммо шу кичик исроф бутун сайёра миқёсида кўпайтирилса, ундан чиқадиган рақам ақлни шоширади. Гап шундаки, бугун дунё ўзи етиштирган озиқ-овқатнинг деярли бешдан бир қисмини шунчаки чиқиндига ташламоқда.

    ✔ 337    🕔 14:28, 22.10.2026
  • Қонунларимиз  болаларни  интернет  хавфларидан ҳимоя  қила оладими?

    Қонунларимиз болаларни интернет хавфларидан ҳимоя қила оладими?

    Бугун рақамли технологиялар ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланди. Интернет орқали билим олиш, хорижий тилларни ўрганиш, дунёнинг исталган нуқтасидаги ахборотдан фойдаланиш имкониятлари тобора кенгаймоқда.

    ✔ 423    🕔 13:16, 15.10.2026
  • Асалари учраётган  хатар –  экологик ва иқтисодий тизим учун катта хавф

    Асалари учраётган хатар – экологик ва иқтисодий тизим учун катта хавф

    Табиатда шундай жонзотлар борки, уларнинг миттигина фаолияти бутун инсоният ҳаёти учун катта аҳамият касб этади.

    ✔ 480    🕔 14:57, 08.10.2026
Ҳаммасини кўриш 

Фойдали манбаалар