Яқинда бозор айланиб юриб, бир она ва қизнинг хариди эътиборимни тортди. Уларнинг бақир-чақири ён-атрофдагиларга шундоқ эшитилиб турар, турган гапки, ҳеч ким бунга эътиборсиз бўла олмасди. Мен эса турган жойимда лол қолдим.   

Чамамда, улар — яқин кунларда тўйи бўладиган, яъни унаштирилган қиз ва элдан кам сарпо қилишни истамаётган она эди. Бўлажак келиннинг ётоқхонасига лаш-луш харид қилиш ниятида юрибди.

«Ўзи бу чойшаб эрингга ёқармикан, жа диди нозик дейсан-у...» — деди она қизига маъноли қараб.

Қизнинг жавоби ундан ҳам антиқа чиқди:

« Во-о-ой, эримга ёқадиган мен ўзим-ку...»

Бу гапни эшитиб, ёқа ушлаб қолдим.

...Болалигимизда қўшни бир холанинг узатилмаган икки-уч қизи бўларди. Уларнинг ҳар бири унаштирувдан кейин деярли уйида кўринмасди. Ёки отаси дам олаётган пайтдагина кўча-ҳовли ишларини қилиб, отанинг кўзига кўринишдан ҳаё қилиб, яна зумда хонасига кириб кетишарди. Тўй куни эса, ота билан хайрлашиш маросимига паранжида чиқиларди... Отаси келин бўлмиш қизининг пешонасига қўлини теккизиб, ўпиб қўйган ва дуо қилиб: «Ўнгин-ўсгин, бахтли-тахтли, ували-жували бўлгин. Биздан рози кет, бўлғуси оилангни муқаддас бил, биз ҳам сендан рози бўламиз...» — дерди.

Ана, ота ва қизнинг ҳаёси... Ҳақиқий  ўзбекона андиша, ибо бу!

Бугунги замонавий она ва қизнинг гапларини эшитиб, шу қўшни холанинг қизлари кўз олдимда келди.

Ҳали тўйи бўлмаган, йигитни «эр», «эрим» деб атаётган қиз... Аслида бу сўзни оналаримиз минг яширин истиҳола билан ишлатган. Ундаям болали-чақали бўлиб, ўртаяшар бўлгачгина айта олган. Биласиз, тўй оқшомларида янгалар келиннинг энг яқин сирдошига айланади, шунда ҳам ўртадан парда кўтарилмайди. Она ва қиз, ота ва қиз ўртасидаги ана шу ибо-ҳаё пардаси кўтарилмасин, деб бўлажак келинларга янгалар сирдош тайинлангани бежиз эмас. Бугун она ва қизнинг ўртасидаги ана ўша яширин, энг чиройли пардалар наҳот  кўтарилган бўлса?!

Болаликда оналаримиз «Ҳали даданг келсин, сен болани айтиб бермасамми?» деб пўписа қиларди. Гарчи дадамиз бирон марта танбеҳ бериб, койимаса ҳам, ўша «ҳали даданг келсин», деган гапнинг ўзи бизга яхшигина тарсаки ўрнида таъсир қиларди.

Бугун айрим қизлар отаси билан мебель танлашга чиқибди, деган гапларни ҳам эшитиб қоламиз. Кимга қандай билмадим-у, бундай чоғда мен ёқамни тутиб қоламан: наҳотки отада ҳам, қизда ҳам уят, ҳаё қолмаяпти? Она-ота ва қиз муносабатлари нега қоришиб кетяпти?

Биз ҳали никоҳи ўқилмаган жуфтлик ҳақида гапирдик, аслида-чи? Бир умрлик эру хотин ўртасида ҳам андиша, номус, гўзал ҳаё яширин бўлиши керак эмасми? «Дадаси» деб чақиришга ҳаё қилиб, токи ўзлари қараб қолмагунча, гапимиз бўғзимизда қолар чоғлар қаерда қолди? Ёки оталарнинг ўзидан катталар олдида «ўғлим», «қизим» дейишга тортиниб, «Ўғлингиз, қизингиз қани?» деб сўроқлаши-чи?

Ҳаё — имондандир, дейилганди. Имонингиз ҳеч сусаймасин, азиз қизларжон!

Мадина МЎМИНОВА