Аслида тил ҳам тирик жон. У ҳам эркин нафас олиши, муттасил ривожланиб бориши керак.

Шу маънода, ўз она тилига меҳр-муҳаббати бўлмаган одамда киндик қони томган заминга, аждодлари минг йиллар давомида яратган буюк маданий меросга, ота-онага, зиғирча ҳурматни кутиб бўлмайди. 

Бу гапларни айтишдан мақсад шуки, «Давлат тили ҳақида»ги қонун қабул қилинганига салкам ўттиз йил бўлди. Бироқ шунга қарамай айрим юртдошларимизда она тилига ҳурматсиз, нописанд муносабат ҳамон давом этмоқда. 

Ишга Юнусобод бозори яқинидаги кўприк ёнидан ўтиб бораман. Айнан ўша жойда 475-йўналишдаги «Isuzu» русумли автобус пештоқига «Черняевка, Юнус­обод, Таможня» деган сўзлар кўрга ҳассадек қилиб ёзиб қўйилганига нима дейиш мумкин? Ўша ёзувни кўрганим ҳамон ёвуз генерал Черняевнинг қилган манфурликларини эслайман. Ўзи бу «қаҳрамон»ни Қозоғистон чегарасига қатнайдиган, ҳар икки гапнинг бирида худди тўтидек, «Черняевка, Черняевка» дея такрорлаётган киракашу савдогарлар  билармикан?

Тарих фанлари доктори, профессор Ҳамид Зиёевнинг «Туркистонда Россия тажовузи ва ҳукмронлигига қарши курашиш» китобида ўша босқинчи генерал Черняевнинг башорати келтириб ўтилади. «Ўлкадан кетиш мен учун катта ғам-ғусса, лекин номимнинг халқ хотирасида узоқ вақт давомида сақланиши мени анча юпатади», — деган экан ишонч билан.  Минг афсуски, унинг ўшанда қилган башорати тўғри бўлиб чиқди. 

Шу ўринда у қилган яна бир босқинчиликни айтмасак, бўлмас.Тошкент шаҳридаги Хожа Аҳрор мадрасасининг жанубий, Кўкалдош мадрасасининг шарқий томонида жоме масжиди жойлашган. Бу масжиднинг ғарбий қисмидаги гумбазли хонақоҳи 1865 йили босқинчи генерал Черняев бошчилигидаги қўшин томонидан вайрон қилинган.

Негадир ўша «Черняевка» деб аталаётган жойни «Ғишткўприк» деб ўз номи билан аташга одамларнинг тили келмайди. Қолаверса, бу она тилимизга ҳурматсизлик эмасми?

Ўша ҳолдан оташин бўлиб, ҳайдовчини бохабар қилсам, у пинагини ҳам бузмади. Индамай нари кетдим. Афсус... 

Улуғбек Актамов