Йўлда кетаётганингизда кўча-куйда, теварак атрофингизда ҳавога тутун ўрлаётганини кўрганингиз заҳоти хазон ёки чиқиндилар ёқилаётганини пайқайсиз.

Ҳа, бу – хазонрезги фаслнинг энг хунук манзараси. Лекин хазон ва чиқиндиларнинг ёқилишидан атроф муҳит ва инсон саломатлигига етадиган зарар бундан-да хунуқроқ ва ачинарлидир.

Тадқиқотлардан маълумки, дарахт барглари йил давомида ҳаводаги турли заҳарли газ ва чангларни ютиб, атмосфера ҳавосини кислород билан бойитиб туради. Афсуски кузда барглар ерга тўкилганда, уларни бир жойга тўплаб кўмиш ўрнига ёқиб юбориш ҳоллари тез-тез учраб туради. Мисол учун 1 тонна хазон ёқилганда, атмосфера ҳавосига 30 килограмм углерод оксиди кўтарилар экан. Бундан ташқари, тутун таркибида инсон соғлиғи учун зарарли бўлган углеводород гази, азотли оксид каби заҳарли газлар бор. Атрофга тарқаган тутун нафас орқали инсон танасига кириб, унинг кўпгина аъзоларини шикастлайди ва сурункали касалликларни келтириб чиқаради.

Мана шу маълумотлар ҳар йили қайта-қайта айтилади. Бироқ хазон ёқиш ҳолатлари кўпайса кўпаймоқдаки, асло камаяётгани йўқ. Бизни бир савол қийнайди: наҳотки чиқинди ва хазонларни ёқаётган юртдошларимиз ўз хатти-ҳаракатлари оқибатларини ўйлашмаса?! Аччиқ, нафасни бўғувчи тутун аллергия, астма, бронхит ва нафас йўлларида турли касалликларни келтириб чиқаришини билишмаса?! Ёки билишса ҳам ўзлари ва атрофдагилар соғлиғи, табиий муҳит мусаффолигига шунчалик бефарқ бўлишса... Энг аянчлиси, кўкка ўрлаётган тутун ҳомиладор аёллар учун жуда хавфли. Келажак авлод соғлиғига у ҳали дунёга келмасданоқ путур етказади. Сил ва саратон касаллигига замин яратади.

Фан ва тажрибадан маълумки, хазонлар ер мадори, дарахт озуқаси ҳисоб­ланади. Қуриган дарахт барглари бир жойга тўпланиб, дарахтлар остига ёки ўра қазиб, кўмилса ерни кучлантиради, кейинги йил ҳосилига ҳосил қўшади.

Энди ўйлаб кўринг, қай бири афзал: мусаффо ҳаводан нафас олишми ёки бурқсиган тутундан?..

Шу ўринда юртдошларимизга қу­йидагиларни ҳам эслатиб ўтмоқчимиз. Дала ва аҳоли яшаш пунктларида анғиз, хазон, шох-шабба ва ўсимликларнинг бошқа қолдиқлари ёқиб юборилганда, Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига асосан фуқароларга энг кам иш ҳақининг 3 бараваридан 5 бараваригача, мансабдор шахсларга эса энг кам иш ҳақининг 5 бараваридан 10 бараваригача жарима қўлланилиши белгиланган.

Бугунги кунда табиатни асраш ва соғлом муҳит яратиш нафақат давлат, жамият балки ҳар бир фуқаронинг асосий вазифаси бўлмоғи лозим.

 Ўзбекистон Экологик партияси Қашкадарё вилоят кенгаши вилоятдаги мавжуд жамоат ташкилотлари билан ҳамкорликда махсус режа ва дастур асосида иш олиб бориб, атроф муҳитни муҳофаза қилишга аҳолининг барча катламларини кенг жалб этишга эътиборни янада кучайтирмокда.

Шунингдек, аҳолининг экологик маданияти ва уларнинг билим савиясини ошириш учун олийгоҳлар, ўрта махсус касб-ҳунар таълими муассасалари, маҳаллаларда ҳамда жамоат ташкилотларида маънавий-маърифий тадбирлар савиясини кучайтириб, ижобий натижаларга эришилмокда.

Носир ҲАЛИМОВ,

ЎЭП Қашкадарё вилоят

кенгаши раиси