Сешанба
26-Май 2026
Сунъий интеллект (AI) технологиялари сўнгги йилларда ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланди. Бу технологиялар кўплаб муаммоларни ҳал қилишга ёрдам берса-да, уларнинг табиатга ва айниқса, сув ресурсларига зарарли таъсири борлиги ҳақида ўйлаб кўрганмисиз?
AI дастурларини ишлаб чиқиш, машиналарни ўргатиш ва улардан фойдаланиш учун катта миқдорда энергия сарфланади. Бу эса углерод «изи»ни оширади ва глобал экологик муаммоларга олиб келади.
AI деганда фақат ChatGPTни тушуниш нотўғри.
Сунъий интеллектга асосланган сайт ва мобиль платформалар ҳам кўп. Қай биридан фойдаланиш ўзингизга ҳавола. Бироқ ушбу дастурлар бизнинг кичик кўмакчиларимиз холос.
Зериккан вақтида сунъий интеллектга эрмакка савол бериш сувнинг беҳуда сарфланишига сабаб бўлади.
AI ишлаши учун зарур бўлган инфратузилма, маълумот марказлари миллионлаб серверларни совитиш учун кўп миқдорда сув ва энергия сарфлайди.
Тадқиқотларга кўра, битта йирик маълумот маркази бир йилда юз минглаб кубометр сувдан фойдаланади. Бу марказлар йилига қарийб 1 фоизга яқин глобал электр энергиясини сарфлайди. Ушбу кўрсаткич AI фойдаланувчилари ва маълумот марказлари сони кўпайиб боргани сайин тобора ошиб бораверади.
Сувнинг йилдан-йилга кўп ишлатилиши сув ресурслари чекланган ҳудудлар учун жиддий таҳдид туғдиради. Совутиш жараёнидан сўнг ифлосланган, қайноқ сув табиатга фильтрланмай, шундайлигича чиқариб юборилади. Бу экотизимга ҳам жиддий зарар еткизади.
Сунъий интеллект дастурларини ишлатиш учун зарур бўлган электрон қурилмалар катта миқдорда нодир металларни (литий, кобальт, никел) талаб қилади. Ушбу минераллар қазиб олиниши жараёнида:
– Ер юзаси бузилади, ўрмонлар кесилади;
– чучук сув манбалари ифлосланади;
– маҳаллий экотизимлар ва жамоалар зарар кўради.
Ҳозирги кунда AI дастурларига ёш категорияларига асосланган лимитлар белгиланмаган. Яъни, биз катталар юқоридаги маълумотларни билган ҳолда, атрофимиздагиларга ўрнак бўлишимиз, кичик ёшдагиларни бу борада назорат қилишимиз зарур. Бугун шунчаки берилаётган саволлар келажакда дунё бўйлаб сув танқислигига сабаб бўлиши мумкин.
Сунъий интеллект инсоният учун улкан имкониятларни яратмоқда, аммо унинг «экологик из»ини камайтириш долзарб масала бўлиб қолмоқда.
Сунъий интеллектдан фойда олиш билан бирга, унинг табиий ресурсларга зарарини камайтириш – келажак авлодлар учун соғлом муҳитни сақлаш йўлидаги муҳим қадамдир.
Мафтуна БАХТИЁРОВА
Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикасида гидрометеорология хизмати инфратузилмасини ривожлантириш ва мониторинг қилиш тизимини такомиллаштириш, шунингдек, фуқаро авиацияси ҳаво кемалари парвозларининг хавфсизлигини метеорологик таъминлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори қабул қилинди.
Батафсил
Ўзбекистон Журналистлар уюшмаси ва бир қатор ташкилотлар ҳамкорлигида миллий ва халқаро журналистиканинг энг юксак ютуқларини кенг оммалаштириш, Янги Ўзбекистон руҳига мос янгича тафаккур тарзини шакллантириш, миллий контентни бойитиш, юртимизда инсон қадрини улуғлаш, одамларнинг онгу тафаккурини юксалтириш, жамиятимизда очиқлик ва ошкоралик муҳитини мустаҳкамлаш, оммавий ахборот воситалари ходимлари фуқаролик позицияларини намоён этишлари учун шароит яратиш ҳамда журналистларда танқидий-таҳлилий фикрлашни ва ижодий фаолиятга янгича ёндашувларни рағбатлантириш мақсадида «Олтин қалам» XX Миллий мукофоти учун халқаро танловини эълон қилади.
Батафсил
Инсон ҳаётидаги бирламчи восита сувдир. Унга инсонларнинг ҳар кун эҳтиёжи тушади. Кўл ҳам инсонларга беминнат хизмат қилади. Сув ҳар қандай нотоза нарсани тозалай олади, ҳар қандай кирни ювиб кеткиза олади. Инсонларнинг ҳам пок ва озода бўлишини таъминлаб беради. Сув инсоннинг танасини покласа, илм инсоннинг қалбини ҳар қандай чиркиндилардан тозалаб, уни поклашга хизмат қилади.
Батафсил
Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикасида гидрометеорология хизмати инфратузилмасини ривожлантириш ва мониторинг қилиш тизимини такомиллаштириш, шунингдек, фуқаро авиацияси ҳаво кемалари парвозларининг хавфсизлигини метеорологик таъминлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори қабул қилинди.
Ўзбекистон Журналистлар уюшмаси ва бир қатор ташкилотлар ҳамкорлигида миллий ва халқаро журналистиканинг энг юксак ютуқларини кенг оммалаштириш, Янги Ўзбекистон руҳига мос янгича тафаккур тарзини шакллантириш, миллий контентни бойитиш, юртимизда инсон қадрини улуғлаш, одамларнинг онгу тафаккурини юксалтириш, жамиятимизда очиқлик ва ошкоралик муҳитини мустаҳкамлаш, оммавий ахборот воситалари ходимлари фуқаролик позицияларини намоён этишлари учун шароит яратиш ҳамда журналистларда танқидий-таҳлилий фикрлашни ва ижодий фаолиятга янгича ёндашувларни рағбатлантириш мақсадида «Олтин қалам» XX Миллий мукофоти учун халқаро танловини эълон қилади.
Инсон ҳаётидаги бирламчи восита сувдир. Унга инсонларнинг ҳар кун эҳтиёжи тушади. Кўл ҳам инсонларга беминнат хизмат қилади. Сув ҳар қандай нотоза нарсани тозалай олади, ҳар қандай кирни ювиб кеткиза олади. Инсонларнинг ҳам пок ва озода бўлишини таъминлаб беради. Сув инсоннинг танасини покласа, илм инсоннинг қалбини ҳар қандай чиркиндилардан тозалаб, уни поклашга хизмат қилади.
Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг «Бобурнома» асари ўзбек мумтоз адабиётининг ноёб дурдоналаридан бири бўлиб, унда тарих, адабиёт, география, этнография, атроф-муҳит ва инсон руҳияти бир-бири билан чамбарчас боғлиқ ҳолда акс этган. Асарнинг энг диққатга сазовор жиҳатларидан бири – табиат ва инсон муносабатларининг чуқур, самимий ва фалсафий талқини.
Ўзбекистон Фанлар академияси Ўсимлик моддалари кимёси институти олимлари маҳаллий ўсимликларнинг сувда эрувчи полисахаридлари асосида экологик тоза ва тўлиқ биопарчаланадиган плёнкалар олишнинг янги оптимал рецептурасини ишлаб чиқди.
