Сешанба
21-Июл 2026
Массачусетс технология институти (МИТ) олимлари томонидан яқинда ўтказилган тадқиқот натижаларига кўра, иқлим ўзгариши Ер атрофидаги паст орбитада жойлашган сунъий йўлдошлар учун жиддий муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.
Олимлар аниқлашича, иссиқхона газлари чиқиндилари атмосферанинг юқори қатламларини совитиб, уларнинг сиқилишига олиб келади. Бу эса ҳаво қаршилигининг камайишига сабаб бўлади ва натижада космик чиқиндиларнинг орбитада узоқроқ қолишига шароит яратади.
Ҳозирда сайёра юзасидан 160 километрдан 2000 километргача баландликда интернет ва навигацияни таъминлайдиган 10 мингдан ортиқ сунъий йўлдошлар мавжуд. Бироқ термосфера зичлигининг пасайиши (80-90 км баландликдан бошланади) туфайли космик чиқиндиларнинг табиий тозаланиши секинлашади. Кўп сонли жисмларга эга бўлган муҳитда учувчи объектларнинг тўқнашув хавфи ортади.
NASAнинг «Аура» қурилмаси билан боғлиқ ҳолат бундай муҳитда сунъий йўлдош ишдан чиқишига яққол мисол бўла олади. Мониторинг бўлими мутахассислари қурилма траекторияси беқарорлашганини аниқлаган. Иссиқхона газлари миқдорининг кўпайиши атмосферанинг юқори қатламлари ҳарорати ва зичлигининг ўзгаришига олиб келган. Бу эса ўз навбатида мазкур сунъий йўлдош орбитасига таъсир кўрсатган.
Узоқ муддатли истиқболда карбонат ангидрид ва метан Ер атмосферасида тўпланиб боради – уларнинг бундай узоқ вақт атмосферада қолиши натижасида келиб чиқадиган иқлим ўзгаришлари сунъий йўлдош алоқаси ҳамда интернет қамровига таъсир кўрсатиши мумкин. Масалан, экстремал об-ҳаво шароитлари сунъий йўлдошларни учириш ва уларга техник хизмат кўрсатишга тўсқинлик қилади, шунингдек ёмғир ва булутли ҳаво уларнинг ишлашига таъсир этади. Бу эса чекка ҳудудларда сигнал сифатини пасайтиради ва интернет хизматларини чеклайди.
Иссиқхона газлари чиқиндилари тахминан 400 километр баландликда атмосфера зичлигини ҳар ўн йилда 2 фоизга пасайтиради. Вазият шу тарзда давом этса, 2100 йилга келиб 200 километрдан 1000 километргача бўлган баландликларда хавфсиз ишлаш имкониятига эга бўлган сунъий йўлдошлар сони 50-66 фоизга қисқариши мумкин. Бу «тўхтатиб бўлмайдиган беқарорлик» ҳолатига сабаб бўлиши, яъни тўқнашувларнинг занжирли реакцияси юз бериб, муайян орбитал ҳудудлар фойдаланишга яроқсиз ҳолга келиши мумкин.
Бу муаммонинг олдини олиш учун иссиқхона газлари чиқиндиларини назорат қилиш ва коинотда экологик ҳолатни кузатиб бориш зарур. Бундай чоралар келажакдаги сунъий йўлдош миссиялари учун ер атрофида хавфсиз муҳит яратишга ёрдам беради.
Табиат – инсонга мерос эмас, балки келажак авлодлардан олинган омонат. Шу боис биологик хилма-хилликни сақлаш, йўқолиб кетиш хавфи остида турган ҳайвонот турларини муҳофаза қилиш ҳар бир давлатнинг устувор вазифаларидан бири ҳисобланади.
Батафсил
Тошкент шаҳрида жамоат транспорти ҳаракатини яхшилаш, тирбандликларни камайтириш ва автобуслар ҳаракатини тезлаштириш мақсадида алоҳида BRT йўлакларининг ташкил этилгани муҳим ва ижобий қадам бўлди. Йўловчилар ҳам ушбу янгиликни илиқ кутиб олмоқда.
Батафсил
Тонг нафаси ҳали тоза бўлган паллада дарахтлар орасидан эсаётган майин шамол инсон қалбига таскин беради. Қушларнинг сайраши, мусаффо осмон остидаги осойишталик – ҳаётнинг энг буюк неъматларидан.
Батафсил
Табиат – инсонга мерос эмас, балки келажак авлодлардан олинган омонат. Шу боис биологик хилма-хилликни сақлаш, йўқолиб кетиш хавфи остида турган ҳайвонот турларини муҳофаза қилиш ҳар бир давлатнинг устувор вазифаларидан бири ҳисобланади.
Тошкент шаҳрида жамоат транспорти ҳаракатини яхшилаш, тирбандликларни камайтириш ва автобуслар ҳаракатини тезлаштириш мақсадида алоҳида BRT йўлакларининг ташкил этилгани муҳим ва ижобий қадам бўлди. Йўловчилар ҳам ушбу янгиликни илиқ кутиб олмоқда.
Тонг нафаси ҳали тоза бўлган паллада дарахтлар орасидан эсаётган майин шамол инсон қалбига таскин беради. Қушларнинг сайраши, мусаффо осмон остидаги осойишталик – ҳаётнинг энг буюк неъматларидан.
Ўзбекистон шароитида экологик вазият барқарорлигини таъминлашда яшил ресурслар ўзига хос салмоқли ўринга эга. Шу боис давлат ўрмон фондига кирмайдиган дарахт ва буталардан фойдаланиш масаласига ҳуқуқий жиҳатдан кенг эътибор берилмоқда.
Кўзларимни юмиб, хаёлан ортга – болалик йилларимга қайтаман. Сурхон воҳасининг қиру адирлари, тошдан тошга сакраб юрган қирғовуллар, шилдираб оқаётган зилол булоқлар. Ва улар орасида менга ҳамиша болалигимни эслатиб турадиган бир ҳид бор: кавракнинг ўзига хос ўткир ифори. Бу ҳид ҳозир ҳам хаёлларимда жонланганда, тоғ гулларининг иси билан аралашиб димоғимга урилади.
