Бугун жамият жадал суръатларда ўзгариб, четдан турли хил ахборотлар, ижобий ва салбий «одат»лар кириб келмоқда. Шулар қаторига ҳозирги кунда замонавий компьютерхоналар — «Play station»ларни ҳам киритсак бўлади.

Болалар ўйинларни соатлаб бир нуқтага термулганча ўйнайди. Бу билан кўзда турли касалликлар келиб чиқади. Майда қон томирлари узилиши мумкин. Шуларни инобатга олиб, белгилаб қўйилганки, инсон кўзи билан компьютер ора лиғида муайян масофа бўлиши керак. Шундагина турли касалликлар келиб чиқишининг олди олинган бўлади.

Баъзилар шахсий компьютерларида фақат ўйинлар ўйнаб, ўз вақтларини беҳуда ўтказишяпти. Ота-оналар ишдалигида назоратсиз қолиши болаларга асқатмоқда. Шунда айрим ёшлар «Барибир кўришмаяпти-ку» деган қабилида жангари ўйинлар билан машғул бўлишади.

Энг асосий масала — ўз соғлиқларига зарарлигини билишмайди. Ютган сайин ўйин авжига чиқиб боради. Айрим пайтларда мана шу ўйинлар бошқа жиноятларга ҳам туртки бўлиб қолмоқда. Энг ачинарлиси, ўйинлардаги айрим саҳналар миллатимиз учун ёт фаҳш саҳналари билан «бойитилган». Буни кўргач , бо ла лар онги заҳарланиши табиий.

Counter-Strike, GTA, Alien Shooter... Барчасида қонли тўқнашув, ваҳшийларча ўлимлар, ҳалокатли ҳолатларни кўрамиз. Бундай ўйинлар билан машғул бўлган боланинг маънавияти, маданияти бузилмаслигига ким кафолат бера олади?! Бу каби ҳолатлар ёшларнинг билим олишига салбий таъсирини ўтказмай қўймайди. Фикр-хаёли ўйинда бўлган боланинг баҳолари тушиб кетади.

Бундан ташқари, ўйиндаги ҳолатлар айрим пайтларда жиноятларга ҳам туртки бўлиб қолмоқда. Баъзи ўсмир ёшдаги болалар ўйинда кўрган саҳнасини ҳаётида амалга оширгиси келади. Маълум бир маънода қилади ҳам. Буни кундалик ҳаётимиздаги рўй бераётган воқеалардан кўришимиз мумкин. «Отасига қўл кўтарган фарзанд», «Ака укасини пичоқлади» ва ҳоказо. Бу каби воқеаларга Сounterstrike каби ўйинлар ўз таъсирини кўрсатмаган, деб ким кафолат бера олади?! Компьютердан узоқ фойдаланиш саломатлигимизга ҳам зарар. Масалан, компьютердан фойдаланаётганда кўз бир нуқтага термулганча зўриқиб ишлайди. Натижада кўз мушаклари зарарланади. Бу эса кўзда толиқиш ва чарчоққа сабаб бўлади. Ўйингоҳларнинг кўпида хоналар қоронғу бўлишидан ташқари яна қора пардалар билан қопланган. Компьютердан чиқаётган зарарли нурлар кўзни толиқтириш, кўриш қобилиятини сусайтириш, бош мияга салбий таъсир кўрсатиш, ҳатто қон босими меъёрини ўзгартириш каби хатарларга сабаб бўлиши мумкин. Бу жангари ўйинларнинг соғлиққа таъсири холос. Яна руҳий-психологик оқибатлари ҳам йўқ эмас. Ўйиндаги баъзи бир воқеликлар ваҳима, қўрқув, жиззакилик, асабийлашиш, бесабрлик, ўзига бўлган ишончсизлик ҳолатларини келтириб чиқаради. Бу кейинчалик ҳаётий муомала-муносабатларда панд бермай қолмайди. Мулоҳаза қилиб кўрсак, болаларнинг виртуал ўйинларга ружу қўйишида бошқа бир қанча асосли омиллар ҳам борлигига амин бўламиз. Баъзи маҳаллалару кўча-кўйда кўнгилочар ўйингоҳлар, спорт майдончалари, етарли эмас. Борлари ҳам «соатига фалон сўм», деб белгилаб қўйилган. Бу масалаларга масъул шахслар муаммонинг бу томонини ҳам бир ўйлаб кўрса, яхши бўларди. Ҳозир барча ҳудудларда арзон уй-жойлар қуриляпти. Бу яхши, аммо шу қатори болаларни ҳам унутмаслик керак. Ёшлар ҳаракатли ўйинлар ўйналадиган жойларда ўйнаши учун етарли даражада имкониятга эга бўлмаса, у ерга борганда ҳайдалса, бошқа жойдан «Чиқ бу ердан, ҳамма жойни пайҳон қиласан!», деган танбеҳни эшитса, албатта бу ҳолатдан улар ранжийди. Шундан кейин бола нима қилсин? Яна ўзига таниш бўлган манзилга ошиқади-да.

Шундай виртуал ўйинлар ўрнига маҳаллаларда замонавий ва етарли адабиётларга эга кутубхоналарни ташкил қилишга эътиборни янада кучайтиришни таклиф қилган бўлардим. Шунда улар ҳам маънан, ҳам жисмонан етук бўлиб улғайишади. Ташқаридан кириб келаётган бегона ёвуз кучлар тенгдошларимизга ўз таъсирини ўтказа олмасди.

Муҳаммадсодиқ ТЎРАЕВ