Экология      Бош саҳифа

Эски шиналардан янги йўллар қурилади

Ўзбекистонда фойдаланиш муддатини ўтаб бўлган автомобиль шиналарини қайта ишлаб, улардан йўл қурилишида фойдаланиш режалаштирилмоқда.

Эски  шиналардан  янги йўллар қурилади

Венгрия технологияси асосида амалга оширилиши кўзда тутилаётган, қиймати 35 миллион долларга баҳоланаётган ушбу лойиҳа нафақат йўл инфратузилмасини ривожлантириш, балки мамлакатда чиқиндиларни қайта ишлаш тизимини такомиллаштириш нуқтаи назаридан ҳам муҳим аҳамиятга эга.

 

Чиқинди муаммосига технологик ечим

Бугунги кунда автомобиль шиналари дунё миқёсида қайта ишлаш мураккаб бўлган чиқинди турларидан бири ҳисобланади. Табиий шароитда жуда секин парчаланадиган шиналарнинг тартибсиз ташлаб юборилиши тупроқ ва атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Айниқса, уларнинг очиқ майдонларда тўпланиши ёнғин хавфини оширади, ёқиб юборилиши эса атмосферага зарарли моддалар ажралишига сабаб бўлади.

Автомобиллар сони ортиб бораётган Ўзбекистон учун ҳам эски шиналарни йиғиш, саралаш ва қайта ишлаш масаласи долзарб аҳамият касб этмоқда. Шу нуқтаи назардан, уларни йўл қурилиши учун хомашёга айлантириш чиқиндиларни бошқаришнинг истиқболли йўналишларидан бири бўлиши мумкин.

«Дунё» ахборот агентлиги хабарига кўра, Будапешт шаҳрида Венгриянинг MOL Group компанияси раҳбарияти ҳамда Ўзбекистоннинг SHB Road Invest компанияси вакиллари ўртасида резина билан модификацияланган битум ишлаб чиқариш технологиясини мамлакатимизда жорий этиш масаласи муҳокама қилинган. Музокаралар Ўзбекистон элчихонаси кўмагида ташкил этилган.

Томонлар қиймати 35 миллион доллар бўлган лойиҳани келгусида биргаликда ишлаб чиқишни назарда тутувчи ҳамкорлик меморандумини имзолаган.

 

Эски шина – йўл қурилиши материали

Мазкур технологиянинг асосий моҳия­ти фойдаланишдан чиққан автомобиль шиналарини майдалаб, улардан олинган резина увоқларини йўл битуми таркибига қўшишдан иборат. Одатда, автомобиль йўлларини қуришда ишлатиладиган битум юқори ҳарорат, транспорт воситаларининг оғирлиги ва иқлим таъсирида ўз хусусиятларини ўзгартириши мумкин. Резина билан модификациялаш эса битумнинг эластиклигини ошириш, айрим турдаги ёриқлар пайдо бўлишини камайтириш ва йўл қоп­ламасининг хизмат муддатини узайтириш имконини беради.

Айниқса, ёзда ҳаво ҳарорати юқори бўладиган, қишда эса ҳарорат кескин ўзгариб турадиган ҳудудларда бундай технологиянинг амалий аҳамияти катта бўлиши мумкин. Бироқ резина қўшилган битумнинг самарадорлиги унинг таркиби, ишлаб чиқариш ҳарорати, аралаштириш технологияси ва йўл қурилишидаги техник талабларга риоя этилишига бевосита боғлиқ. Демак, янги технологияни жорий этишнинг ўзи етарли эмас, уни маҳаллий иқлим ва транспорт юкламалари шароитида синовдан ўтказиш ҳам зарур.

 

Экологик самара нимада?

Лойиҳанинг энг муҳим жиҳатларидан бири – чиқиндиларни иқтисодий ресурсга айлантириш имконияти. Эски шиналардан олинган резина увоқларини йўл қурилишида қўллаш уларнинг полигонларга ёки назоратсиз чиқинди тўпланадиган ҳудудларга тушишини камайтириши мумкин. Шу билан бирга, қайта ишлаш саноатида янги қувватлар ташкил этилиши, иккиламчи хомашё бозори шаклланиши ва қўшимча иш ўринлари яратилиши учун шароит юзага келади.

Бу жараён айланма иқтисодиёт тамо­йилларига ҳам мос келади. Яъни, бир соҳада фойдаланиш муддатини тугатган маҳсулот бошқа соҳада қимматли хомашё сифатида қайта ишлатилади. Шу билан бирга, мазкур технологияни мутлақ экологик хавфсиз ечим сифатида баҳолаш тўғри бўлмайди. Резина увоқларини тайёрлаш, битум билан аралаштириш ва асфальт ётқизиш жараёнларида энергия сарфи, атмосферага чиқадиган моддалар ҳамда ишчилар саломатлигига таъсир этувчи омиллар алоҳида ўрганилиши лозим.

Бундан ташқари, резина билан модификацияланган асфальт қопламаларининг узоқ муддатли эксплуатацияси давомида майда заррачалар ажралиши ва уларнинг атроф-муҳитга эҳтимолий таъсирини ҳам илмий баҳолаш муҳим. Шу сабабли лойиҳанинг экологик самарадорлиги фақат қайта ишланган шиналар миқдори билан эмас, балки маҳсулотнинг бутун ҳаётий цикли давомидаги таъсири билан баҳоланиши мақсадга мувофиқдир.

 

Илмий асослар мавжуд

Эътиборли жиҳати шундаки, резина чиқиндиларидан йўл қурилишида фойдаланиш масаласи Ўзбекистон учун мутлақо янги йўналиш эмас. 2024 йилда мамлакатимизда иккиламчи резина чиқиндиларини битум таркибига қўшиш бўйича лаборатория тадқиқотлари ҳақида маълумотлар эълон қилинган. Уларда саноатнинг иккиламчи чиқиндилари асосида модификацияланган битумли боғловчилар ва асфальтбетон материалларини яратиш бўйича муайян илмий-амалий натижаларга эришилгани қайд этилган.

Бу эса хорижий технологияни маҳаллий илмий ишланмалар билан уйғунлаштириш имконияти мавжудлигини кўрсатади. Айниқса, маҳаллий мутахассислар иштирокида синов йўл участкаларини барпо этиш, уларнинг турли мавсумлардаги ҳолатини кузатиш ва анъанавий асфальт қопламалари билан таққослаш муҳим аҳамият касб этади.

 

Экологик назорат эътибордан четда қолмасин

Мутахассислар нуқтаи назаридан, бундай лойиҳаларда технологиянинг самарадорлиги билан бир қаторда, экологик хавфсизлик талаблари ҳам устувор бўлиши лозим. Жумладан, ишлаб чиқариш жараёнида ҳавога чиқариладиган моддаларни назорат қилиш, резина чиқиндиларини хавфсиз сақлаш, ишлаб чиқаришда ҳосил бўладиган қолдиқларни бошқариш ва тайёр маҳсулотнинг экологик хусусиятларини мунтазам текшириб бориш муҳим.

Бундан ташқари, шиналарни йиғишдан тортиб, тайёр асфальт қопламасини ётқизишгача бўлган жараёнда сарфланадиган энергия ва юзага келадиган чиқиндиларни ҳисобга олиш керак.

Агар мазкур лойиҳа самарали амалга ошса, бир вақтнинг ўзида икки вазифани – қайта ишлаш қийин бўлган чиқиндилар ҳажмини камайтириш ва йўл қурилиши материаллари сифатини яхшилашни ҳал этишга ҳисса қўшиши мумкин. Аммо ҳозирча гап ишга туширилган корхона ёки тўлиқ амалга оширилаётган инвестиция лойиҳаси ҳақида эмас, балки томонлар ўртасидаги дастлабки келишув ва технологияни жорий этиш истиқболлари ҳақида бормоқда. Шу боис ташаббуснинг келгуси тақдири инвестицияларни жалб этиш, технологик синовлар, экологик экспертиза ва иқтисодий самарадорлик кўрсаткичларига боғлиқ бўлади.

 

Шахруза САТТОРОВА




Ўхшаш мақолалар

Ўзбекистон ва жаҳон  «Боку жараёни»  Озарбайжон билан ҳамкорликнинг  гуманитар мезонлари

Ўзбекистон ва жаҳон «Боку жараёни» Озарбайжон билан ҳамкорликнинг гуманитар мезонлари

🕔11:16, 20.11.2026 ✔45

Маданиятлар ва цивилизациялараро самарали мулоқотни йўлга қўйиш мақсадида 2008 йилда «Боку жараёни» платформасига асос солинган эди.

Батафсил
Иқтисодий фаровонлик ва аҳоли саломатлигига  кўринмас  таҳдид

Иқтисодий фаровонлик ва аҳоли саломатлигига кўринмас таҳдид

🕔10:50, 20.11.2026 ✔44

Ҳозир айни пишиқчилик палласи. Бозор ёки супермаркетга кирганимизда пештахталардаги ялтироқ олмалар, йирик помидорлар, бир текис ранг олган бодринглар эътиборимизни тортади.

Батафсил
Полигонга  кўмилаётган  ресурс

Полигонга кўмилаётган ресурс

🕔15:33, 12.11.2026 ✔98

Айланма иқтисодиётнинг узлуксиз занжири: чиқиндиларни бошқариш, тўлов тизими ва ҳуқуқий тартибга солиш

Батафсил
Ҳаммасино кўриш

Сонларни танлаш

Пайшанба, 30-Декабр  
52 51 50 49 48 47 46
45 44 43 42 41 40 39
38 37 36 35 34 33 32
31 30 29 28 27 26 25
24 23 22 21 19 18 17
16 15 14 11 10 9 8
7 6 5 4 3 2 1

Ҳаммасини кўриш 

Кўп ўқилганлар

Ҳаммасини кўриш 

Фойдали манбаалар