Чоршанба
09-Сентябр 2026
«Тош ўрмон»га яна беш чақиримча қолди, у ёғига отда борамиз». Қалмирза оға айтгандай, отларга миндик ва олдинма-кейин бўлиб, йўлга тушдик.
Тўрт томон саҳро. Салкам 300 минг квадрат километр майдонни эгаллаган Қизилқум саҳросининг ҳайвонот ва наботот олами тамомила ўзгача. Узоқ-узоқлардан туя ва йилқи уюрлари, сал берироқда қўй-қўзилар ўтлаб юргани кўзга ташланади. Чўл қушларининг чуғур-чуғури тинмайди.
«Тош ўрмон» жойлашган ҳудудга бориш учун Навоийдан чиққан уловда қарийб саккиз соат юриш керак бўлади. Оралиқ масофа тўрт юз чақиримдан кўпроқ. Бунча йўл юриш айтишга осон. Аммо боргач, афсусланмайсиз. Чўлдаги мўъжиза сизни маҳлиё этиши аниқ. Беихтиёр: «Шунақа тинч, сокин жойлар ҳам бор экан-а?!», деб юборасиз.
Сўнгги пайтларда Учқудуқнинг Мингбулоқ овулидан ўттиз чақирим масофадаги Жарақудуқ дарасига келувчи маҳаллий ва хорижий сайёҳларнинг сони кўпайиб қолди. Дарага шунча йўл босиб, тўқсон беш, юз миллион йиллик ноёб табиий объектни томоша қилгани келади. Айниқса, «Тош ўрмон»да бўлганлар аввало, тош қотган чиғаноқлар, акула тишлари ва скелети, дарахт таналари, ҳатто, ўрдакбурун динозаврнинг тошга айланган болдир суякларини кўриб ҳайратга тушиши табиий. Шу ўринда унинг пайдо бўлишига нима сабаб бўлган, деган савол туғилади. Қадимда коинотдан учиб тушган метеоритларнинг денгизга тушиши натижасида унинг суви парланиб кетган. Натижада бу ерлар бир неча юз йиллар давомида чанг-тўзон гирдобида қолган, қуёш нури умуман тушмаган. Табиий, физик ва кимёвий жараёнлар натижасида денгиз атрофидаги ўрмонзорлар, сув ва қуруқликда яшовчи жониворларнинг бари тошга айланган. Бу илмий хулосани Ўзбекистон, Россия, АҚШ, Буюк Биритания ҳамда канадалик олимлар ҳамкорлигидаги Халқаро экспедиция ҳам маъқуллаган.
«Тош ўрмон»га яқин ҳудуддаги тошларни ёриб, ўсган ёввойи жийдаларга узоқ тикилиб қолдим. Афсуски, кейинги йилларда ундаги тошларни бу ерга келиб-кетувчилар беармон ташиб кетаётган экан. Натижада унинг бугунги кўриниши кечагисидан фарқ қила бошлаган. Наҳотки, бундай қилиш мумкин эмаслигини баъзилар англаб етмаётган бўлса?!. Афсус...
Дунёнинг саноқли давлатларида бундай ноёб тошлар учрайди. Назаримда, бу бойлигимизни аллақачон бутун дунёга намойиш этиш фурсати етган.
Бир пайтлар юртимиз иқтисодиёти ҳақида гап кетганда, асосан мавжуд бармоқ билан санарли йирик корхоналарни сақлаб қолиш, уларни реструктуризация ва модернизация қилиш, янги саноат лойиҳаларини жалб этиш зарурати ҳақида сўз юритиларди. Бугун эса манзара тубдан ўзгарди.
Батафсил
Мамлакатимизда сўнгги йилларда экологик хавфсизликни таъминлаш, иқлим ўзгаришининг салбий оқибатларини юмшатиш, чўлланишга қарши курашиш, биохилма-хилликни сақлаш ва яшил ҳудудларни кенгайтириш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди.
Батафсил
Илгари туризм деганда кўз олдимизга беихтиёр Самарқанднинг нақшинкор гумбазлари, Бухоронинг салобатли миноралари ёки Хиванинг кўҳна деворлари келарди. Тўғри, бу тарихий обидалар миллий ғуруримиз, аждодларимизнинг бизга қолдирган бебаҳо мероси саналади.
Батафсил
Бир пайтлар юртимиз иқтисодиёти ҳақида гап кетганда, асосан мавжуд бармоқ билан санарли йирик корхоналарни сақлаб қолиш, уларни реструктуризация ва модернизация қилиш, янги саноат лойиҳаларини жалб этиш зарурати ҳақида сўз юритиларди. Бугун эса манзара тубдан ўзгарди.
Мамлакатимизда сўнгги йилларда экологик хавфсизликни таъминлаш, иқлим ўзгаришининг салбий оқибатларини юмшатиш, чўлланишга қарши курашиш, биохилма-хилликни сақлаш ва яшил ҳудудларни кенгайтириш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди.
Илгари туризм деганда кўз олдимизга беихтиёр Самарқанднинг нақшинкор гумбазлари, Бухоронинг салобатли миноралари ёки Хиванинг кўҳна деворлари келарди. Тўғри, бу тарихий обидалар миллий ғуруримиз, аждодларимизнинг бизга қолдирган бебаҳо мероси саналади.
Марказий Осиёда 26 миллиондан зиёд аҳоли қурғоқчиликдан жабр кўрмоқда. Минтақадаги 152 миллион гектардан ортиқ ер эса қурғоқчилик таъсирида қолган.
Сурхондарё вилоятининг Қизириқ тумани қишлоқ хўжалиги ривожланган ҳудудлардан бири ҳисобланади. Бироқ кейинги йилларда ерларнинг шўрланиши ва сизот сувларининг сатҳи кўтарилиши экологик ҳамда ижтимоий жиҳатдан жиддий муаммога айланмоқда.
