Ҳар қандай соҳа унга яратилган кучли, аниқ мақсадли қонунчилик базаси ҳамда етарлича шароит туфайли тараққий этади.

Таълим эса мамлакат учун узоқ йиллик стратегик мақсадлардан ҳисобланади. Шу боис ҳам юртимизда бу йўналишда энг кўп миқдорда маблағ ажратилиб, соҳани ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилади.

Президентимиз Ислом Каримов ташаббуси билан 1997 йилда қабул қилинган Кадрлар тайёрлаш миллий дастурида мамлакатнинг узоқ йиллик таълим стратегияси билан бирга, таълим хизмати кўрсатиш соҳасида рақобат муҳитини шакллантириш, давлат таълим муассасалари билан бир қаторда нодавлат таълим муассасаларининг фаолиятини қўллаб-қувватлаш ҳам назарда тутилган. Бугун нодавлат таълим муассасалари маориф тизимининг ажралмас таркибий қисмига айланиб улгурди.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2001 йил 12 майда қабул қилинган «Амалга оширилиши учун лицензиялар талаб қилинадиган фаолият турларининг рўйхати тўғрисида»ги қарорига биноан, нодавлат таълим муассасаларининг фаолияти лицензияланадиган фаолият тури сирасига киритилган. Ўз навбатида, Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 1 мартдаги қарори билан тасдиқланган «Нодавлат таълим муассасалари фаолиятини лицензиялаш тўғрисида»ги низомга биноан, нодавлат таълим муассасаларининг фаолиятини лицензиялаш ва аккредитациядан ўтказиш Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат тест марказига юклатилган.

Ушбу марказдан олинган маълумотларга кўра, айни пайтда мамлакатимизда 490 та нодавлат таълим муассасаси белгиланган тартибда лицензия олган. Улардан 155 таси мактабгача таълим, 30 таси умумий ўрта, 48 таси мактабдан ташқари, 256 таси кадрлар малакасини ошириш ва уларни қайта тайёрлаш, биттаси  эса олий таълим фаолияти учун лицензияларни ташкил этади.

Бу рақамлар, бир қарашда ҳамманинг кайфиятини кўтариши мумкин. Бироқ чуқурроқ ўйлаб, таҳлил қилсак, ушбу соҳа бугунги кунда ўз имконияти доирасида фаолият юрита оляпти, деб бўлмайди. Нега?

Шу ўринда бунинг сабабларидан бири ҳақида тўхталсак.

Биласиз, давлатимиз таълим соҳасига катта эътибор қаратмоқда. Шундан келиб чиқиб, кўплаб тадбиркорлар ушбу соҳада фаолият юритишни афзал кўрмоқда. Бунинг самараси ўлароқ, нодавлат таълим муассасалари сони йил сайин ўсиб бормоқда.

Бироқ нодавлат таълим соҳасини лицензиялашни тартибга солувчи қонунчиликдаги айрим тўсиқлар сабабли, улар мавжуд салоҳиятидан келиб чиқиб, тўлақонли иш юрита олмаяпти. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2001 йил 12 майда қабул қилинган «Амалга оширилиши учун лицензиялар талаб қилинадиган фаолият турларининг рўйхати тўғрисида»ги қарори билан тасдиқланган рўйхатнинг қирқ бешинчи хатбошида «нодавлат таълим муассасалари фаолияти» лицензияланадиган фаолият турлари қаторига киритилган. Лекин фикримизча, ушбу хатбоши «нодавлат ташкилотларнинг таълим фаолияти» сифатида талқин этилса, мақсадга мувофиқ бўлар эди. Чунки муассаса — ташкилий-ҳуқуқий шакли бўйича нотижорат ташкилот ҳисобланади. Нодавлат таълим муассасалари асосан даромад олиш учун ташкил этилади. Шунинг учун таълим фаолияти билан шуғулланувчи нодавлат муассасалар учун «ташкилот» сўзини ишлатиш ўринлидир.

Шу билан бирга, «ташкилот» сўзи умумий бўлиб, тижорат ва нотижорат фаолияти билан шуғулланувчи юридик шахслар учун қўлланилади. «Ташкилот» сўзи ишлатилиши, бошқа турдаги тадбиркорлик субъектларига ҳам таълим фаолияти билан шуғулланишга имконият яратади.

Бир сўз билан айтганда, нодавлат таълим муассасалари фаолиятини такомиллаштириш ва уларнинг тўлақонли фаолият кўрсатиши учун ҳуқуқий базани мустаҳкамлаш ушбу соҳани янада тараққий эттиришга хизмат қилади.

Абдуманноп БЎРИЕВ,

мустақил тадқиқотчи