Қишлоқларнинг бирида кекса одам яшаркан. У жуда фақир бўлса-да, тилларда достон бўлгудай оппоқ оти бор экан. Шундай от эканки, ҳатто қирол ҳам унга ҳасад қилар, қўлга киритиш учун от эгасига кўп мол-дунё таклиф этаркан. Аммо қария отини сотишни хаёлига ҳам келтирмас экан.
 

Бир куни эрталаб турса, от йўқ эмиш. Қишлоқдагилар қарияникига йиғилиб:
– Бу отни сизга қолдирмаслик­лари, олиб қўйишлари аниқ эди. Қиролга сотсангиз эди, умрингизнинг охиригача беклардек яшардингиз. Энди на пулингиз, на отингиз бор, – дейишибди.
Шунда қария:
– Хулоса чиқаришга шошилмасдан, фақатгина от йўқолибди, холос, деб айтинг. Чунки, ҳақиқат шу. Қолгани сизларнинг ўйларингиз ва чиқарган хулосалари­нгиздир. Отимнинг йўқолиши бир толесизликми ёки бир имконми  ҳануз билмаймиз. Чунки бу ҳолат бир бошланиш, холос. Ортидан нима келишини ҳеч ким билолмайди.
Қишлоқ аҳли кекса одамнинг гапларидан роса кулишибди. Аммо орадан ўн беш кун ўтмасдан от кутилмаганда бир кечада жойида пайдо бўлибди. Ваҳоланки, ўғирланмаган, ўзича тоғларга кетган экан. Қайтишида водийдаги ўн икки отни ортидан эргаштириб келибди. Мўйсафид ҳақ экан, отнинг қочиши яхшиликка бўлди, деб, узр сўрашибди қишлоқдагилар.
– Отахон, сиз ҳақ экансиз. Отингизнинг йўқолиши толеъсизлик эмас, сиз учун бир давлат қуши бўлди. Энди бир сурув оти­нгиз бор...
– Хулоса чиқаришга яна шошиляпсизлар, – дебди қария. – Фақатгина отнинг қайтганини гапиринглар, бор ҳақиқат шу. Ортидан нима бўлишини билмаймиз.
Қишлоқ аҳли бу сафар қарияга  очиқчасига истеҳзо қилишмабдию, аммо ичларида бу одам ҳақиқатда аҳмоқ деб ўйлабди.
Орадан бир ҳафта ўтмасдан отларга қараётган қариянинг ёлғиз ўғли отдан йиқилиб оёғи синибди. Қишлоқ аҳли «яна қария ҳақ бўлиб чиқди», дейишибди. Қариянинг олдига бориб:
– Бу отларни деб ёлғиз ўғлингиз узоқ муддат бир оёғини ишлатолмайди. Натижада сизга қарайдиган бошқа ҳеч ким йўқ. Энди олдингидан ҳам камбағал, бечора бўлиб қоласиз, — деб ваҳима қилишибди.
Шунда қария:
– Сизлар эрта хулоса чиқариш касалига чалинибсизлар, — деб жавоб берибди. — Ҳовлиқманглар, ўғлимнинг фақатгина оёғи синди, қолгани сизларнинг тахминларингиз. Аммо, ажабо, бу қанчалик тўғри экан?..
Бир неча ҳафтадан кейин душманлар ҳужум қилишибди. Қирол охирги умид билан қўлига қурол ушлай оладиган ҳаммани аскарликка чақирибди. Қишлоққа келган масъуллар қариянинг оёғи синган ўғлидан бошқа барча қиш­лоқ йигитларини аскарликка олиб кетишибди. Қишлоқни мотам ўраб олибди. Чунки урушда ғалаба қозониш имконсиз эди. Кетган ёшларнинг ё ўлишини, ё асир тушиб, қул сифатида сотилиб кетишини ҳамма биларди. Қиш­лоқдагилар қарияга:
– Яна ҳақ бўлиб чиқдингиз, ўғлингизнинг оёғи синган бўлса ҳам ёнингизда. Бизникилар эса балки қиш­лоққа асло қайта олмас. Ўғлингизнинг оёғи синиши аслида омад экан, – дейишибди.
Шунда қария: 
– Билинган ягона ҳақиқат шуки, ўғлим ёнимда, – дебди. – Сизникилар аскарликда. Қайси толесизлик, қайси омад буни вақт кўрсатади...
Абдуқаюм ИСМОИЛ
таржимаси