Шанба
06-Июн 2026
Юртимизда баҳор нафаси уфуриб, аллақачон ўрик, бодом, баъзи жойларда ҳатто шафтоли ҳам гуллаб, кўзни қувнатмоқда. Ана шундай табиат уйғонаётган бир паллада, кўп ҳудудларда ёмғир ёғиб, анчайин совуқ ҳаво кузатиляпти.
Айрим вилоятлар, жумладан Хоразм, Қашқадарё ва Қорақалпоғистон Республикасининг баъзи жойларида қор ёғиб, гўё қайта қиш келгандек ерни оппоқ рангга белади.
Бундай ўзгаришлар албатта баҳор ойларида кузатиладиган ҳолат. Шундай бўлса-да, кўпчиликнинг хаёли янги экилган ниҳолларда. Айниқса «Яшил йиллик» умуммиллий лойиҳаси асосида минг-минглаб ниҳоллар эндигина ер бағрига қўйилган бир паллада бундай об-ҳаво уларни совуқ олишига сабаб бўлмасмикан? Янги кўчатларни қандай қилиб кутилмаган совуқдан асраш мумкин? Бу ҳақида қорақалпоғистонлик боғбон, кўчатчиликда узоқ йиллик тажрибага эга Холбой ота Аҳмедов билан суҳбатлашдик.
– Янги экилган ниҳоллар ва дарахтлар агар уйғониб улгурмаган, куртак чиқармаган бўлса ҳавотирга ўрин йўқ, совуқ олмайди, – дейди тажрибали боғбон Холбой ота АҲМЕДОВ. – Уйғонган кўчатлар ҳақида қайғурса арзийди. Умуман олганда кўчат экиш жараёнида аввало ер тайёрланади. Агар ҳаво совиш эҳтимоли бўлса ерни тайёрлашда тупроққа гўнг аралаштириб экиш тавсия қилинади. Ёки иссиқхоналар учун ишлатиладиган ўғитлардан ҳам фойдаланиш мумкин. Бундай ўғитни кўчат илдизи устидан ташланадиган тупроққа қўшиш намликни сақлаш билан бир қаторда, совуқ ҳароратда таги музлашининг олдини олади. Натижада ўсимлик ҳам ўсиш учун зарур минералларга эга бўлади, ҳам совуқдан омон ўтади. Бунда 50/50 нисбатда қўшиш тавсия этилади. Агар кўчат экилгандан сўнг хаво совиб қор қалин ёғса, у ҳолда кўчат остига қорни тўплаб қўйиш керак. Боиси қор остида ҳарорат нисбатан илиқ бўлади ва қор илдиз музлашининг олдини олади.
Бундан ташқари «яхоб» усулидан фойдаланиш ҳам мумкин. Бунда совуқ тушиши аниқ бўлганда кўчат ёки дарахт остига сув қуйилади ва совуқда сув юзаси музлайди. Ота-боболаримиз ана шундай усулдан ҳам ниҳолларни асрашда фойдаланишган.
Аслида кўчат куртакламаса, барг ёзиб, гуллашга улгурмаган бўлса совуқ олиш эҳтимоли кам. Дарахтнинг энг нозик жойи гули, барги ва куртакларидир. Шундай бўлсада эҳтиёт сифатида юқоридаги усулларни қўллаш мумкин.
Дунёда иқлими ўзгариши таъсирида тоғ музликларининг қисқариши, ёғинларнинг нотекис тақсимланиши, қурғоқчилик даврларининг ортиши ҳамда сел-тошқин ҳодисаларининг кўпайиши кузатилмоқда. Шу боис мамлакатимизда сув ресурсларини тежаш, мавжуд сув манбаларидан оқилона фойдаланиш ва сел ҳамда ёмғир сувларини тўплашга қаратилган ёндашувлар муҳим аҳамият касб этмоқда.
Батафсил
Бугунги кунда бутун дунёда, хусусан, Марказий Осиё минтақасида кузатилаётган глобал иқлим ўзгаришлари, сув ресурсларининг тақчиллиги ва биохилма-хилликни сақлаб қолиш масалалари доимий халқаро ҳамкорликни тақозо этмоқда.
Батафсил
Иқлим ўзгариши ҳодисаси бугун ёки кечагина содир бўлган ҳолат эмас. Унинг инсониятга тақдим этган фалокатлари олдинги асрларда ҳам кўп кузатилган. Айниқса, катта талафотлар етказгани билан тарихда қолгани фожиали ҳолатлар ҳам бор.
Батафсил
Дунёда иқлими ўзгариши таъсирида тоғ музликларининг қисқариши, ёғинларнинг нотекис тақсимланиши, қурғоқчилик даврларининг ортиши ҳамда сел-тошқин ҳодисаларининг кўпайиши кузатилмоқда. Шу боис мамлакатимизда сув ресурсларини тежаш, мавжуд сув манбаларидан оқилона фойдаланиш ва сел ҳамда ёмғир сувларини тўплашга қаратилган ёндашувлар муҳим аҳамият касб этмоқда.
Бугунги кунда бутун дунёда, хусусан, Марказий Осиё минтақасида кузатилаётган глобал иқлим ўзгаришлари, сув ресурсларининг тақчиллиги ва биохилма-хилликни сақлаб қолиш масалалари доимий халқаро ҳамкорликни тақозо этмоқда.
Иқлим ўзгариши ҳодисаси бугун ёки кечагина содир бўлган ҳолат эмас. Унинг инсониятга тақдим этган фалокатлари олдинги асрларда ҳам кўп кузатилган. Айниқса, катта талафотлар етказгани билан тарихда қолгани фожиали ҳолатлар ҳам бор.
Ҳозирги кунда табиий жараёнларни илмий асосланган равишда бошқариш ғояси илмий доираларда тобора кенг муҳокама қилинмоқда. Ана шундай инновацион йўналишлардан бири сунъий ёмғир технологияси ҳисобланади.
Сўнгги йилларда иқлим ўзгариши, иссиқ ҳарорат ва энергия ресурсларига бўлган босим дунё давлатларини кундалик ҳаётдаги майда деталларгача қайта кўриб чиқишга мажбур қилмоқда. Энди экологик ёндашув фақат катта заводлар ёки қайта тикланувчи энергия лойиҳалари билан чекланмайди. Айрим мамлакатлар энергияни тежашни ҳатто офис маданияти ва кийиниш услубидан бошлаяпти.
