Сут маҳсулотлари барча фаслда кенг истеъмол қилинадиган озиқа турига киради. Албатта, уларни ишлаб чиқариш ва истеъмолчига етказиб бериш жараёни алоҳида назорат ва меҳнатни талаб қилади.

Айниқса, ёз ойларида бундай маҳсулотларни сифатли сақлаш анча мураккаб. Бугун истеъмолчига сут маҳсулотларини етказиб беришда унинг сифатини  сақлаб қолишни айрим ишлаб чиқарувчи, етказиб берувчи ва савдо шохобчалари уддалаяпти. Баъзилари эса ҳалиям бунга лоқайд. Ҳақли савол туғилади: улар буни уддалай олмаяптими ёки муддати ва сифатига эътиборсиз харидорнинг пулига кўз тикканми? Харидор-чи, ўз соғлиғига қай даражада эътиборли?

Аҳолининг сут маҳсулотларига бўлган талаби кучлилиги, бу маҳсулотларнинг тез бузилишини ҳисобга олиб, бу борада суриштирув олиб бордик. Айрим харидорлар қўлбола усулда сотилаётганларидан ишончлироқ дея таъкидлаган супермаркет ва савдо шохобчаларида бу турдаги маҳсулотларнинг муддатига, сақланиш шароитига эътибор қаратдик. Пойтахтимиздаги барча супермаркетларда маҳсулотнинг муддати ўтмаган, белгиланган ҳароратда сақланаётганини кўрдик. Бироқ айрим савдо шохобчаларида умуман ёрлиғи бўлмаган ёки муддати ўтган сут маҳсулотлари ҳам сотилаётган экан.

Масалан, Чилонзор тумани Муқимий кўчасидаги «Даврон савдо 3» савдо шохобчасида ана шундай ҳолатни кузатдик. Савдо растасида жорий йилнинг 27 июль санасида ишлаб чиқарилган «Баярский сыр» 2016 йил 23 сентябрь куни турганини кўрдик. Ваҳоланки, маҳсулотнинг сақланиш муддати 30 сутка деб ёрлиғига ёзиб қўйилган. Бу ҳақда сотувчига айтганимизда у «Муддати ўтмаган-ку», деб жавоб берди. Маҳсулот ёрлиғи ва сақланиш муддатини кўрсатиб, аслида унинг «умри тугагани»га 27 кун бўлганини айтганимиздан кейин сотувчи «Баярский сыр»ни растадан олиб қўйди. Бироқ унинг ёнида турган жорий йилнинг 27 июль санасида ишлаб чиқарилган «Ханский сыр» эса жойида қолди. Бундан ташқари, айнан шу дўконда 2016 йил март ойида ишлаб чиқарилган «Украинский» сариёғи ҳам сотувга қўйилганини аниқладик. Ваҳоланки, бу сариёғнинг ёрлиғида қатъий назоратли ҳолатда сақлангандагина 120 суткагача истеъмолга яроқли деб ёзилган. Агар ҳисоблаб чиқсак, июль ойидаёқ бу маҳсулот расталардан олиниши керак эди. Аммо ҳалигача пештахтада турган экан.

Пойтахтимизнинг яна бир «Атабаев» савдо шохобчасида умуман ёрлиғида муддати кўрсатилмаган «Баярский сыр»нинг сотувда турганини кўрдик. Сотувчи эса бошқа бир ёрлиғи бор шу турдаги ном ва ишлаб чиқариш манзили бир бўлган маҳсулотни кўрсатиб, «Буларнинг бари бир пакетда келган»ини таъкидлади.

Бу бир-икки дўкондаги мисол, холос. Яна ўндан зиёд озиқ-овқат савдо шохобчаларида шу каби ҳолатга гувоҳ бўлдик.

Хўш, нима учун расталарда бу каби муддати ўтган сифатсиз маҳсулотлар сотилмоқда? Буни аслида кимлар назорат қилиши керак? Ахир, ҳамма харидор ҳам ёрлиғига қараб олмайди-ку. Пештахтада турибди, демак, яхши, деган ишонч билан сифатсиз сутни фарзандига ичирса, бунга ким жавоб беради?

Қамариддин БОҚИЕВ,

Республика давлат санитария-эпидемиология назорати маркази Овқатланиш гигиенаси бўлими бошлиғи:

— Бугунги кунда назорат мувофиқлаштирувчи кенгаш рухсати билан амалга оширилади. Бу дегани назорат ходими исталган жойга бориб, текшириш ўтказиш ваколатига эга эмас. Бундай текширувларни 4 йилда бир марта амалга ошириш белгиланган. Агар бирор истеъмолчи ўз ваколатидан фойдаланиб, муддати ўтган ёки ёзилмаган маҳсулотлар ҳақида маълумот берса, режадан ташқари текширувлар ҳам ўтказилади. Айнан шу ҳолатда ҳудудий комиссия рухсати билан назорат ўтказиш мумкин. Аслида нафақат назорат органи ходимлари, балки жамиятдаги ҳар бир шахс жамоатчилик назоратига ҳисса қўшиши керак. Агар истеъмолчи шундай ҳолатга дуч келса,  Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари федерациясига, Давлат солиқ қўмитасига, Давлат санитария назорати марказининг ҳудудий бўлинмаларига ёки Савдо-саноат палатасига мурожаат этиши мумкин. Ёрлиғида муддати ўтмаган, бироқ сифатсиз маҳсулот ҳақида харидор мурожаатига асосан, иш қўзғатилганда ишлаб чиқарувчи билан бирга етказиб берувчи, сақлаб сотишга масъул ташкилот раҳбари ҳам бирдек жавобгар ҳисобланади.

Мақола тайёрлаш давомида «сут маҳсулотларини қаердан сотиб оласиз?», деган кичик сўров ўтказдик. Деярли кўпчилик «супермаркетлардан» ёки пойтахтимиз бўйлаб ўрнатилган «Сут-қатиқ сотиладиган уйча»лардан деб жавоб берди.

Хонзода  ЭГАМОВА,

Мирзо Улуғбек тумани:

— Доим «Молочний домик»дан сут маҳсулотларини харид қиламан. Чунки маҳсулотлар ҳар куни янги келади. Ҳатто, бир кун олдин ишлаб чиқарилган маҳсулотни кўрмайсиз. Шу пайтгача уларнинг сифатидан шикоят қилган одамни эшитмадим.

— Харидор ўзи истеъмол қилаётган маҳсулотнинг ёрлиғи, ишлаб чиқарилган санаси, таркибига қандай қўшимчалар қўшилганига эътибор қаратиши керак, — дейди харидорлардан бири Гулбаҳор НОРОВА. — Негаки, нобопроқ маҳсулот истеъмол қилса, аввало, ўзи   зарар кўради.

Албатта, харидорнинг маҳсулот сотиб олишда ўз хоҳиши бўлади. Айрим харидорлар маҳаллаларга автомашинада ёки уйма-уй юриб сотилаётган сут маҳсулотларидан харид қилиши маълум. Аммо бу маҳсулотлар истеъмолга яроқлими?

Қамариддин БОҚИЕВ:

— Маҳаллаларда сотиладиган сут маҳсулотлари ветеринария кўригидан ўтган, қайта ишланган ҳамда хавфсизлик ва ветеринария сертификатига эга бўлиши керак. Маҳаллаларга маҳсулотни махсус совутгичи бор машинада олиб бориш талаб этилади. Харидор шу меъёрларга эътибор қаратиши зарур. Сутни бир марталик идишларда, яъни «баклажка»ларда уйма-уй юриб, сотиш тақиқланади. Чунки номаълум шахслар сотаётган бу маҳсулотларнинг сифати ва хавфсизлиги кафолатланмаган. Сифатсиз маҳсулотдан эса турли ошқозон-ичак касалликлари келиб чиқади. Айниқса, ҳайвонлардан юқувчи бруцеллёз касаллиги хавфли ҳисобланади. Бундан ташқари, харидор бир марта ишлатилиши керак бўлган «баклажка»ларнинг олдин қайси мақсадда ишлатилганини ҳам билмайди.

Сут маҳсулотини сақлаш, етказиб бериш ва расталарга жойлаштиришда ҳам алоҳида белгиланган талаблар мавжуд. Савдо шохобчалари ва супермаркетларда ҳам сут маҳсулотлари, асосан, сифати ва хавфсизлиги кафолатланган ҳужжатлар асосида совуқлик занжирига риоя этилган ҳолатда, яъни +6 дан 0 даража ҳароратда сақланиши керак. Бундан юқори ёки паст ҳароратда сақланганда уларнинг сифати бузилади ва хавфсизлик кўрсаткичи талабга жавоб бермайди. Шу сабаб махсус совитгичлар бўлиши шарт. Бундай маҳсулотларни бошқа турдаги маҳсулотлар билан сақламаслик лозим.

Сут маҳсулоти харид қилаётганда ҳамма ҳам ёрлиғига қарайвермайди. Одат шу: сутни қайнатамизу истеъмол қилаверамиз. Бироқ унинг қай шароитда ишлаб чиқарилгани, сақлангани, яроқлилик муддати, сифатига ­эътибор қаратиш вақти аллақачон келди. Чунки бугун соғлиғим учун яхши деб ҳисоблаганимиз, эртага оғир ҳолатларга олиб келиши ҳеч гап эмас.

СИФАТСИЗ МАҲСУЛОТ УЧУН ЖАВОБГАРЛИК

— Гоҳо хорижий давлатлардан келтирилган, аммо  муддати ўтган сут маҳсулотларини ҳам кўриб қоламиз. Давлат божхона қўмитаси четдан кириб келаётган сут маҳсулотларини текшириш жараёнини қай тартибда олиб боради?

Ғуломжон САИДОВ,

Хоразм вилояти

— Давлат божхона қўмитаси барча маҳсулотлар қатори сут маҳсулотларини ҳам мавжуд белгиланган қонун-қоидалар бўйича текширувдан ўтказади, — деб маълумот берди Давлат божхона қўмитаси Оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бўлими катта инспектори Ҳусан ТАНГРИЕВ. — Импорт қилинаётган сут маҳсулотларида, авваламбор, ўзбек тилидаги ёрлиқ бўлиши шарт. Мазкур товарлар истеъмол ўрамасига эга бўлиб, давлат тилида маркировка қилинмаган бўлса, эркин муомалага чиқариш божхона режимига расмийлаштирилмайди. Ўзбекистон Республикасининг «Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонунига асосан, яроқлилик муддатида товар фойдаланишга яроқли бўлиши лозим. Маҳсулотнинг яроқлилик муддати тугагач, одамлар ҳаёти ҳамда соғлиғи учун хавф туғдириши мумкинлигини ҳисобга олган ҳолда, уларнинг ишлаб чиқарилган санаси, яроқлилик муддати кўрсатилиши шарт. Бир сўз билан айтганда, республика санитария ва эпидемиология назорати хулосаси бўлиши керак. Божхона яроқлилик, фойдаланиш ва сақлаш муддати ўтган маҳсулотларни рўйхатга олмайди. Агар яроқлилик муддати тугашига олтмиш кун қолган бўлса, божхона режимига расмийлаштирилади ва божхона омборидан олиб кетилади. Божхона маҳсулотни ўн кун давомида текширади. Маҳсулотни импорт қилишда унинг санитария-эпидемиологик хулосаси ва мувофиқлик сертификати бўлмаса, эркин муомалага чиқариш божхона режимига расмийлаштирилмайди.

Агар маҳсулотнинг барча қонуний текширувлари ижобий чиқса, сўнг истеъмолга киритишга рухсат берилади.

Гўзалой МАТЁҚУБОВА,

 «Оила даврасида» мухбири