Айни ёз чилласининг жазирама иссиқ кунларида одамларга қулай шарт-шароитлар яратиш борасида кунда-кунора оммавий ахборот воситаларида бонг урилмоқда. Аммо бундай шароит жамоат транспортларида етарлича эмаслиги жуда ачинарлидир.

Аксарият вилоятларда туманлараро ва шаҳар йўналиши бўйлаб қатновчи транспорт бу микроавтобуслардир. Кўпчиликнинг фик­рича, мана шу русумдаги автобус жамоат транспорти сифатида хизмат қилиш талабларига тўлиқ жавоб бермас экан. Биринчидан, ўриндиқлари сони кам ва аксарият одамлар манзилгача тик туриб боришга мажбур бўлишади.

Туманлараро қатнайдиган автобусда 50-60 километрлик масофага тик туриб боришни бир тасаввур қилиб кўринг: нақ азобнинг ўзи бу.

Бу ҳам майли. Бироқ автобус ичини етарли даража салқинлатишнинг имкони йўқлиги дард устига чипқондек гап.

Тўғри, сиз автобусда ойналар ва шамоллатгич дарчалари борлигини уқдирмоқчидирсиз балки. Бироқ баъзи автобусларда дарча-ойналарнинг жуда тепада, тор бир йўсинда қўйилганини ҳисобга олсак, йўловчилар тоза ва салқин ҳаводан баҳраманд бўлолмасдан жуда қийналишини тасаввур қилиш қийин эмас. Автобусларнинг торгина ойнасидан кирадиган ҳаво етарли бўлмагани боис айрим ҳайдовчилар ҳатто автобус эшикларини очиб ҳайдашга мажбур бўлишаётганини яширишга ҳожат бўлмаса керак.

– «Ҳазорасп – Урганч» оралиғидаги масофа роппа-роса 45 километрни ташкил қилади. Ёзнинг чилласида бу йўналишда қатновчи автобусга ҳам, маршруткаларга ҳам чиқсанг, тезда соғлигингдан айрилишинг аниқ. Тиқилинч ва димиққан шароитда йўловчига айланиш – жонингни хатарга қўйиш билан баробар, – дейди элдошимиз Ш.Аллашукуров. – Одамлар оҳ-воҳ қилавергач, ҳайдовчилар автобус эшикларини очиб ҳаракатланишади. Йўлда ЙПХ ходимлари қораси кўринса, яна беркитиб олишади. Улар кўздан нари кетишса, яна эшикларни очишади. Бу ўта хавфли бўлса-да, шунга мажбур. Чунки автобуснинг ичи иссиқдан димиқиб кетади.

Дарҳақиқат, микроавтобусларнинг жамоат транспорти сифатида кириб келганига ҳам чорак асрдан ошмоқда. Бу давр мобайнида транспорт корхоналари ўртасида рақобат ривожланиб, янги русумдаги транспортлар аҳоли хизматига сафарбар қилинмагани жуда ачинарли, албатта. Вилоятларда Тошкент ва Самарқанддаги каби комфорт хизмат шароитига эга автобуслар қўйилиши фақат орзулигича қолиб кетмоқда.

Кинофильмларда кўриб қоламиз, Ҳиндис­тон, Покистон ёки араб давлатларида аксарият автобуслар салони ёнбошлари очиқ ва устки бостирмадан иборат. Бу, албатта табиий ва иқлим шароитидан келиб чиққан ҳолда жорий қилинган десак, асло янглишмаймиз.

Самарқандда сайёҳларга хизмат қилаётган микроуловларни кўриб, кўзимиз қувнаб кетади. Ҳаракатланса, ғир-ғир эсадиган шамолдан баҳри-дилингиз очилади. Мана шу кичик транспортларнинг гигант турларини яратишнинг наҳотки иложи бўлмаса?!

Бугунги кунда биз яшаётган минтақада ҳам иқлим ва об-ҳаво шароити йилдан-йилга ўзгариб, глобал исиш авж нуқтага чиқиб бормоқда. Бундай шароитда жамоат транспортларининг модернизациялашган, комфорт хизматга эга турларини йўналишларга олиб кириш зарур саналади.

Микроавтобуслар каби йўналишли маршруткалардаги шароитларни ҳам кўнгилдагидек деб бўлмайди. Ўриндиқлар ораси жуда қисқа ва торлигидан у ерга сиғишиб ўтириш жуда ноқулай. 50-60 километр масофага етиб боргунча йўловчиларнинг бўлари бўлади. Устига устак айрим машруткаларга автобус­лардаги каби белгиланган меъёрдан ортиқ йўловчи олишади. Оқибатда, тик туриб кетувчилар ҳисобига салон ичи димиқиб кетади.

Аслида маршруткалар – йўналишли такси ҳисобланади. Уларда қанча ўриндиқ бўлса, шунча йўловчи олиш лозим. Афсуски, аксарият туманлараро қатновчи маршруткаларда бунга қараб ўтирилмайди. Қўйиб берилса, ҳайдовчилар: «Одам дегани қўйдек бўлади», деганча, йўловчиларни суриб, тиқиб олишаверади. Ғинг десангиз, дарров зиммасига юкланган тўлов режасини пеш қилишади.

Дарҳақиқат, ривожланган адолатпарвар жамиятда инсон омили бирламчи устувор мақсад-вазифага айланади. Бунда қандай бўлишидан қатъи назар жамоат хизматларини қулай шарт-шароитлар билан таъминлаш муҳим саналади. Етарли шарт-шароитларга эга бўлмаган ҳар қандай хизматдан ўз вақтида воз кечилгани маъқул. Унинг ўрни янги ва замонавийлари билан тўлдириб борилсагина халқнинг олқишига сазовор бўлиш мумкин.

Эрпўлат БАХТ,

Хоразм вилояти