Шанба
06-Июн 2026
Глобал исиш жараёнини секинлаштириш учун олимлар Ер юзини совутиш йўлларини изламоқда. Шундай усуллардан бири – қуёш геоинженерияси бўлиб, бунда атмосферага қуёш нурини қайтарувчи зарралар пуркалади.
Аввалроқ бу усул тропик ҳудудларда қўлланилади ва бунинг учун 20 км баландликда уча оладиган янги самолётлар ишлаб чиқилиши керак, деб ҳисобланган.
Халқаро олимлар гуруҳи эса аэрозолларни мавжуд самолётлар ёрдамида пуркаш мумкинлигини текширишга қарор қилди. Буюк Британиянинг Earth System Model 1 (UKESM1) дастури ёрдамида улар олтингугурт диоксидини (SO₂) турли баландлик, кенглик ва йил фаслларида пуркашда Ер ҳарорати қандай ўзгаришини моделлаштирди. Атмосферага тушган SO₂ микрозарраларга айланади ва қуёш нурини қайтаради.
Тадқиқотчилар аниқлашича, атмосферанинг энг паст қатлами – тропосферада аэрозоллар тез йўқолади, чунки улар булутларга тушади ва ёғингарчилик билан ерга қайтади. Акс эттирувчи зарралар эса стратосферада ҳосил бўлади – бу қатлам булутларнинг юқори қисмида жойлашган ва булутлардан холи бўлгани учун пуркалган зарралар у ерда ойлар ёки йиллар давомида қолади. Стратосфера юзага энг яқин жойлашган нуқта, тахминан 10 км баландликда – Ернинг қутб минтақаларида. Шу сабабли назарий жиҳатдан олтингугурт диоксидини айнан шу кенгликларда пуркаш мумкин.
Олимлар ҳисоб-китобига кўра, ҳар йили 12 млн тонна SO₂ ни экватордан шимол ва жанубга 60° кенгликларда 13 км баландликда пуркаш амалга оширилса, баҳор ва ёз ойларида пуркаш Ер ҳароратини тахминан 0,6 °C га пасайтириши мумкин. 1991 йилда Пинатубо вулқонининг отилиши Ер ҳароратига тахминан шундай таъсир кўрсатган эди.
13 км баландликда пуркаш ҳозирги тижорий самолётлар, масалан Boeing 777F ёрдамида мумкин. Бироқ бу баландликда зарралар атмосферада узоқ қолмайди, шунинг учун совутиш учун аэрозол миқдорини уч баробар кўпайтириш керак бўлади. Олимларнинг айтишича, бу усул ён таъсирлар, жумладан, кислотали ёмғирлар келтириб чиқариши мумкин. Шу билан бирга, усулнинг афзаллиги ҳам бор: мавжуд самолётларни мослаштириш янги самолётларни ишлаб чиқишга қараганда анча кам вақт ва маблағ талаб қилади.
Авлақул ХУДОЙҚУЛОВ,
ЎЭП Қибрай туман кенгаши раиси
Глобал экологик фонд (GEF)нинг VIII Ассамблеяси доирасида Самарқанд шаҳрида Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳузуридаги Ўрмон ва яшил ҳудудларни кўпайтириш, чўлланишга қарши курашиш агентлиги директори Эркин Муҳиддинов ҳамда Япониянинг Саноат, маънавий ва маданий тараққиёт ташкилоти (OISCA) ижрочи вице-президенти Нагаиси Ясуаки ўртасида учрашув бўлиб ўтди.
Батафсил
БМТ томонидан 1972 йилда эълон қилинган 5 июнь – Бутунжаҳон атроф-муҳитни муҳофаза қилиш куни шунчаки календардаги навбатдаги сана эмас. Бу инсоният ўзи яратган экологик муаммолар қаршисида ҳисоб берадиган палла.
Батафсил
Астана шаҳридаги Минтақавий экологик саммит доирасида Марказий Осиёда тоза ҳаво сиёсатини таъминлаш масалаларига бағишланган Иккинчи юқори даражадаги минтақавий мулоқот ҳаво ифлосланишига қарши курашишда минтақавий ҳамкорликни ривожлантириш йўлида муҳим босқич бўлди.
Батафсил
Глобал экологик фонд (GEF)нинг VIII Ассамблеяси доирасида Самарқанд шаҳрида Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳузуридаги Ўрмон ва яшил ҳудудларни кўпайтириш, чўлланишга қарши курашиш агентлиги директори Эркин Муҳиддинов ҳамда Япониянинг Саноат, маънавий ва маданий тараққиёт ташкилоти (OISCA) ижрочи вице-президенти Нагаиси Ясуаки ўртасида учрашув бўлиб ўтди.
БМТ томонидан 1972 йилда эълон қилинган 5 июнь – Бутунжаҳон атроф-муҳитни муҳофаза қилиш куни шунчаки календардаги навбатдаги сана эмас. Бу инсоният ўзи яратган экологик муаммолар қаршисида ҳисоб берадиган палла.
Астана шаҳридаги Минтақавий экологик саммит доирасида Марказий Осиёда тоза ҳаво сиёсатини таъминлаш масалаларига бағишланган Иккинчи юқори даражадаги минтақавий мулоқот ҳаво ифлосланишига қарши курашишда минтақавий ҳамкорликни ривожлантириш йўлида муҳим босқич бўлди.
Сеул боғларида чиқиндиларни аҳоли олдига бориб йиғиб кетишга мўлжалланган роботлар ишга туширилди.
Европа тадқиқотлар маркази олимларининг хулосаларига кўра, кўпроқ яшил ҳудудларда яшайдиган инсонларда мия фаолияти ва тузилиши яхшироқ бўлишини исботлади.
