Шанба
06-Июн 2026
WMO маълумотларига кўра, 2024/2025 гидрологик йили бутун кузатувлар тарихидаги музликлар учун энг вайронкор йиллардан бири бўлди. Уларнинг ҳажм йўқотиши 1950 йилдан бери энг ёмон бешталикка кирди, рекорд даражадаги салбий кўрсаткичларнинг аксарияти 2016 йилдан кейин қайд этилган.
Айниқса, бу жараёнлар Марказий Осиё учун катта хавф туғдирмоқда. Помир, Тянь-Шань ва Ҳиндикуш музликлари минтақанинг энг йирик дарёлари – Амударё, Сирдарё, Зарафшон ва Панжни тўйинтиради, Қирғизистон, Қозоғистон, Ўзбекистон, Тожикистон ва Туркманистоннинг сув таъминоти, қишлоқ хўжалиги ва экотизимлари шу дарёларга боғлиқ.
Мутахассисларнинг таъкидлашича, қисқа муддатда эришнинг тезлашиши сув оқимини оширади, аммо кейинчалик бу, айниқса қурғоқчил даврларда, дарёлар сатҳининг барқарор пасайишига олиб келади. Бу босқични гидрологлар «сув чўққиси» деб атайди, шундан сўнг узоқ муддатли танқислик бошланади.
Таъкидланишича, дарёларнинг юқори қисмида йирик гидроэнергетика иншоотлари қурилиши вазиятни янада мураккаблаштирмоқда. Хусусан, Тожикистонда Роғун ГЭС қурилиши давом этмоқда, Қирғизистонда эса Қамбарота ГЭС-1 қурилиши режалаштирилган.
Ушбу лойиҳалар табиий оқим режимини ўзгартириши ва дарё экотизимларига қўшимча босим ўтказиши мумкин.
Мутахассислар иқлим ўзгариши ва дарёларни тартибга солишнинг уйғунлашуви дельталар ва қайир ҳудудлари, жумладан, Оролбўйи минтақаси ҳолатининг ёмонлашишига олиб келиши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда.
WMO музликларнинг жадал қисқариши сув ресурсларини бошқариш ёндашувларини қайта кўриб чиқишни талаб қилишини таъкидлайди, чунки сув минтақада барқарор ривожланиш ва давлатлараро муносабатларнинг асосий омили бўлиб қолмоқда.
Дунёда иқлими ўзгариши таъсирида тоғ музликларининг қисқариши, ёғинларнинг нотекис тақсимланиши, қурғоқчилик даврларининг ортиши ҳамда сел-тошқин ҳодисаларининг кўпайиши кузатилмоқда. Шу боис мамлакатимизда сув ресурсларини тежаш, мавжуд сув манбаларидан оқилона фойдаланиш ва сел ҳамда ёмғир сувларини тўплашга қаратилган ёндашувлар муҳим аҳамият касб этмоқда.
Батафсил
Бугунги кунда бутун дунёда, хусусан, Марказий Осиё минтақасида кузатилаётган глобал иқлим ўзгаришлари, сув ресурсларининг тақчиллиги ва биохилма-хилликни сақлаб қолиш масалалари доимий халқаро ҳамкорликни тақозо этмоқда.
Батафсил
Иқлим ўзгариши ҳодисаси бугун ёки кечагина содир бўлган ҳолат эмас. Унинг инсониятга тақдим этган фалокатлари олдинги асрларда ҳам кўп кузатилган. Айниқса, катта талафотлар етказгани билан тарихда қолгани фожиали ҳолатлар ҳам бор.
Батафсил
Дунёда иқлими ўзгариши таъсирида тоғ музликларининг қисқариши, ёғинларнинг нотекис тақсимланиши, қурғоқчилик даврларининг ортиши ҳамда сел-тошқин ҳодисаларининг кўпайиши кузатилмоқда. Шу боис мамлакатимизда сув ресурсларини тежаш, мавжуд сув манбаларидан оқилона фойдаланиш ва сел ҳамда ёмғир сувларини тўплашга қаратилган ёндашувлар муҳим аҳамият касб этмоқда.
Бугунги кунда бутун дунёда, хусусан, Марказий Осиё минтақасида кузатилаётган глобал иқлим ўзгаришлари, сув ресурсларининг тақчиллиги ва биохилма-хилликни сақлаб қолиш масалалари доимий халқаро ҳамкорликни тақозо этмоқда.
Иқлим ўзгариши ҳодисаси бугун ёки кечагина содир бўлган ҳолат эмас. Унинг инсониятга тақдим этган фалокатлари олдинги асрларда ҳам кўп кузатилган. Айниқса, катта талафотлар етказгани билан тарихда қолгани фожиали ҳолатлар ҳам бор.
Ҳозирги кунда табиий жараёнларни илмий асосланган равишда бошқариш ғояси илмий доираларда тобора кенг муҳокама қилинмоқда. Ана шундай инновацион йўналишлардан бири сунъий ёмғир технологияси ҳисобланади.
Сўнгги йилларда иқлим ўзгариши, иссиқ ҳарорат ва энергия ресурсларига бўлган босим дунё давлатларини кундалик ҳаётдаги майда деталларгача қайта кўриб чиқишга мажбур қилмоқда. Энди экологик ёндашув фақат катта заводлар ёки қайта тикланувчи энергия лойиҳалари билан чекланмайди. Айрим мамлакатлар энергияни тежашни ҳатто офис маданияти ва кийиниш услубидан бошлаяпти.
