тарбияда бу усул жуда самарали

Эрталаб фарзандингизга тайинлаб кетган юмушларингиз бажарилмай қолганини кўриб, асабийлашишингиз аниқ. Бўйи бўйингизга тенглашиб қолган ўғлингиз ёки қизингиздаги бундай масъулиятсизликни бартараф этиш сизни чуқур ўйга толдириши аниқ. Хўш, нима қилиш керак?

Тарбияни боланинг ёшлигидан тўғри олиб борган оилада фарзанд ота ёки онанинг истагини уларнинг кўз қарашиданоқ англаб олади. Бу масалага юзаки қараб, ҳали кичик, катта бўлгач, тарбиялаб оламан, деганлар эса қаттиқ янглишади. Балоғат ёшига етгач, болага таъсир кўрсатиш, йўлга солиш анчагина қийин кечади. Бунинг учун нималарга аҳамият бериш лозимлигини, ўсмирнинг кўнглига йўл топишни ҳамма ота-она ҳам билмайди.

— Баъзан фарзандини назорат қила олмаган ота-оналар ёрдам сўраб келади, — дейди Яккасарой енгил саноат касб-ҳунар коллежи психологи Холбек ҲАЙДАРОВ. — Ўғли ёки қизининг айтганини қилмаётгани, кўп ёлғон гапириши, уйига кеч келаётганини айтганда, уларга болани ҳаддан зиёд назоратсиз қолдирмаслиги ва кўп тергамаслигини тушунтирамиз. Боланинг ўсмирлик вақтида назоратсиз қолдирилиши билиб-билмай хатога йўл қўйишга олиб келса, ҳаддан зиёд кўп тергаш уни оиласи ва ота-онасидан бездириб қўяди. Ҳар икки ҳолатда ҳам унга таъсир кўрсатиш қийин кечади. Ўсмир психологиясига кўра, у тенгдошлари билан кўпроқ мулоқот қилади. Шунинг учун ҳам у билан худди тенгдошдек муомала қилиш яхши натижа беради.

Бир аёлни биламан. Уч ўғилни вояга етказди. Ўзи давлат ташкилотида ишлашига қарамай, уларнинг тарбиясига алоҳида вақт ажратарди. Кичиклигидан онасининг уй юмушларига ёрдамлашиб улғайган ўғиллар бири овқат қилиб, бири уйни тозалаб ўтиради. Бу ишларни кимдир тайинлаши шарт эмас. Демак, ёшлигидан бирор ишга йўналтирилган кўникма, албатта, бир кун юзага чиқади. 

— Фарзанднинг маънавиятли инсон бўлиб камол топишида маҳалла — оила — таълим муассасасининг фикри бир жойдан чиқиши керак, — дейди Бухоро шаҳар «Гулшан» МФЙ маслаҳатчиси Нодира ТИЛЛАЕВА. — Шундагина кўзлаган мақсадимизга эришиб, унга таъсир ўтказа оламиз. Баъзи оилаларда фарзандининг бебош бўлиб кетаётгани ёки ота-она йўриғига юрмаётганига гувоҳ бўламиз. Шунда улар билан алоҳида-алоҳида иш олиб борилади. Ота-онанинг истаклари ва боланинг кўнглидаги кечинмаларини тинглаб, йўл тутамиз. Бу усулдан фойдаланган ҳолда анчагина яхши натижаларга ҳам эришдик. Аввалига фарзандини йўлга солиш мушкулдек кўринган ота-оналар кейинчалик раҳмат ҳам айтишди.    

«Охирги вақтларда ўғлим дарсларда эътиборсизлиги оқибатида  хунук ёзадиган бўлиб қолди, — дейди бир мухлисимиз. — Сиқилиб, уни роса койидим. Қани фойдаси бўлса, кейин ўқитувчи қўшнимдан йўл-йўриқ сўрадим. Унинг маслаҳатига кўра, ўғлимни ёнимга олиб, бу ишидан сиқилаётганим, келажакда яхши инсон бўлиб вояга етишида ҳозирдан эътиборли бўлиши кераклиги, ундан катта умидлар қилаётганимни ётиғи билан тушунтирдим. Олдинлари қаттиқ-қаттиқ койишларимга ҳам эътибор бермайдиган бола менга тикилиб, ўйланиб қолди. Секин-аста ёзуви ҳам эпга келиб, ҳар бир ишга эътибор билан ёндаша бошлади. Мен ҳам ўзим учун ўғлим билан қандай муомала қилиш кераклигини билиб олдим.     

Ўсмирнинг кўнглига йўл топиш, унга таъсир кўрсатиш бир қарашда жиддий масаладек кўринмаслиги мумкин. Аммо биз умид билан ўстирган фарзандимизга вақтида эътибор бериб, тўғри йўлга солиш имконини бой беришимиз, келажакда бир умрга татийдиган бирон нохушликка йўл очиши мумкинлигини ҳам ёддан чиқармаслик зарур. 

Шаҳноза РАҲИМХЎЖАЕВА,

«Оила даврасида» мухбири