у ҳам инсон меҳрига муҳтож

Яқинда Қизилқумга боргандим. Саҳро бағрини «тилиб» ўтган асфальт йўлдан кетар эканман, бу ернинг чексизлигига, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси нақадар бойлигига яна бир бор амин бўлдим. Аммо дилимни бир манзара ғаш қилди: йўл ёқаларига туташиб кетган яйлов, ўтлоқ-майдонлар ўйиб, чуқур қилиб ковлаб ташланганди. Камига ичи турли чиқинди, ҳайвон лошлари, суяклар билан лиқ тўла, кўзга жуда хунук кўринарди.

Она замин бағрини тилиб, ўйиб, ковлаб ташлаш кимга, нега керак бўлди экан, деб ўйлаб қолдим. Эҳтимол, бу ерларда белгиланган қидирув, изланиш ишлари олиб борилгандир. Бу яхши, албатта. Лекин ишни ниҳоясига етказгандан кейин, қазилган, ўйилган майдонларни тўлдириб, текислаб, уни асл ҳолига келтириб қўйиш керак эмасми? Шундай йўл тутилса, бу жойларда яна кўплаб ўсимликлар ўсади, улардан эса чорвадорлар озиқа сифатида фойдаланади. Атроф яшнаб, табиат мувозанатига путур етмайди.

Тарихдан маълум. Инсон қадами етган жой ҳамиша вайронага айланган. Бепарволик, лоқайдлик оқибатида асрлар давомида савлат тўкиб турган ерлар ишдан чиқарилган. Кўпгина яйлов, дала ерлар қовоққа ўхшаб ковлаб ташланган. Оқибатда маданий ва маърифий бойлигимизнинг кули кўкка совурилган. Буни кўҳна Қизилқум саҳросидаги ерларда «фаолият» кўрсатаётган йўлсозу геологлар яхши билади, назаримда. Шу боис энди бунга асло йўл қўйиб бўлмайди.

Аслида барчамизни ер боқади. Замонавий шаҳарларимиздаги ҳамма тўкин-сочинлик ҳам асосан, қишлоқ, чўл тупроғига боғлиқ. Аммо буни айримлар ё тушунмайди, ё тушунишни истамайди. Баъзи лоқайд, юрт тақдирига бефарқ инсонларнинг эътиборсизлиги сабаб дунёга донғи кетган чўлимизни ковлаш, уни чиқиндихонага айлантириш ишларига ҳанузгача барҳам берилгани йўқ. Бундан фақат ачинасан, киши.

Президентимиз Шавкат ­Мирзиёев ўз чиқишларида ердан унумли, мақсадли фойдаланиш кераклигини бот-бот уқтириб келади. Давлатимиз раҳбарининг бу масалага астойдил жон койитгани бежиз эмас. Чунки бир қарич ер ҳам биз учун ардоқли, эъзозли. Шундай экан, чўл ёки дашт бўладими, кўз қорачиғидек асраб-авайлайлик. Зеро, табиатни асраш, уни муҳофаза қилиш ҳар бир инсоннинг бурчи, мажбуриятидир. Унга номақбул муносабатда бўлиш — энг катта гуноҳ, жоҳилликдир.

Улуғбек ЖУМАЕВ,

«Оила даврасида» мухбири