— Қизим 13 ёшда. Кейинги пайтларда жуда қўрс бўлиб қолди. Отаси билан аксинча — иноқ. Ҳолбуки, у билан мен кўпроқ биргаман.

Отаси эрта кетиб, кеч келади. Уни хафа қиладиган бирор жиддий гап-сўз орамиздан ўтмаган. Ҳозирги қўрслигини ўтиш даври билан боғлаб, тушунишга ҳаракат ҳам қилдим. Лекин нега айнан онасига қўполлик қилади? Ё тарбия қилишда бирор хатога йўл қўйдикмикан?

Зарнигорхон ШУКУРОВА,

Бухоро шаҳри

— Зарнигорхон, бундай ҳолат аксар ўсмир қизларда кузатилади, вазият сиз ўйлаганчалик ноодатий эмас, — дейди Тошкент вилояти педагогика коллежи психологи Дилором САЪДУЛЛАЕВА. — Психологик нуқтаи назардан бу вазиятни турлича талқин қилиш мумкин. Биринчидан, фарзандингизнинг сиздан кўнгли тўқ. Ўзини қанча ёмон тутмасин, меҳрингизга ишонмоқда. Агар отаси билан одатдагидан ҳам ортиқ хушмуомала бўлаётган бўлса, демак, у отасининг ­эътиборига муҳтож. Кечгача ишда бўлган, хизмат сафарларида юрган ота фарзандига етарлича эътибор бермаслиги мумкин. Бола эса буни «дадам мени яхши кўрмаяпти», деб тушунади, унинг меҳрини қозонишга кўпроқ ҳаракат қилади.

Шунингдек, қизингиз балоғат ёшида. Асабий, жиззаки бўлиши табиий. Уни тобора эгаллаб келаётган салбий ҳиссиётларидан сизга — энг яқин, ишонган одамига қўполлик қилиб, терс гапириб қутулмоқда.

Иккинчидан, қиз боланинг тарбияси билан кўпроқ она шуғулланади. Она отадан кўра кўпроқ танқид қилади, йўл-йўриқ кўрсатади. Табиийки, бу ўзини вояга етган шахс сифатида қабул қилаётган ўсмирга ёқмайди.

Балоғат ёшидаги қиз қўполлик орқали эътиборингизни ўзига қаратишга ҳаракат қилаётган бўлиши ҳам эҳтимолдан холи эмас. Айрим ўсмирлар унга кўпроқ эътибор қилишлари учун турли ёлғонлар ўйлаб топади, ўзини ҳар доимгидан бошқача тутади.

«Ўғлим ўсмирлигида унақа эмас эди», дейди баъзи ота-оналар. Ўғил болаларда ҳолат бошқачароқ намоён бўлади: уларда умуман эътиборсизлик кузатилади. Масалан, ота-онасининг саволларига қисқа жавоб беради. Гаплашиб ўтиришга тоқати чидамайди. Мажбурлаб суҳбатга тортаман десангиз ҳам, телефон ёки компьютер мониторидан кўзини узмаган ҳолда «ҳа» ё «йўқ»дан нарига ўтмайди.

Бундай мураккаб вазиятда она қандай йўл тутиши керак? 13 ёшли қизингизнинг феъл-атвори сизга равшан. Юқоридагидан қайси бирини унинг қўполлигига асосий сабаб деб ҳисоблайсиз? Шуни аниқлаб олинг. Қизим бебош, тарбиясиз бўлиб кетяпти, деб ўйлаб, «шохини қайириб олиш»га уринманг. Тенгма-тенг жанжаллашиш-ку, асло ярамайди. Булар уни ҳақиқатан ҳам бебош, тарбиясиз қилиб қўяди. Кўчадан ўзига ҳамдард, сирдош, маслаҳатчи излай бошлайди. Қиз боланинг нотўғри йўлга кириб кетиши аксар ҳолларда ўтиш даврида юз бериши шундан.

Очиқ гаплашинг. Унинг қўполлиги сизни хафа қилаётганини, ҳатто, жаҳлингизни чиқараётганини айтинг. Зинҳор, «сени ёмон кўраман», деманг. Аксинча, уни жуда яхши кўришингизни, у билан фахрланишингизни айтинг. Ҳадеб насиҳат ўқиш, ҳаракатларини танқид қилишдан ўзингизни тийинг. Дўстлашиш — энг самарали ечим. Фақат иккалангиз учун кино ёки театрга чипта олиб келинг. Сайрларга чиқинг. Имкон қадар уни кўпроқ тингланг.

Албатта, бу ўринда сизни ҳам тушуниш керак. Бошқа фарзандлар тарбияси, рўзғор ташвишлари, ишхонадаги муаммолар... Қизингизнинг ҳаракатлари эса сизга хурмача қилиқдек кўриниши мумкин. Лекин ҳозир у инқироз деб аталувчи энг оғир ёш даврини бошдан ўтказаётганини ҳисобга олинг. Қиз бола ҳаётида она эгаллаши керак бўлган жойни ҳеч қачон бўш қолдирманг. Акс ҳолда, бу бўшлиқ четдан тўлдирилади.

Дилроз АБРАЕВА

ёзиб олди.