Ҳозир чет тилларини билиш энг долзарб масалалардан биридир. «Тил билган — эл билади», деб бежиз айтилмаган.

Хорижий тилларни ўқитишни биргина мамлакатимиз миқёсида олсак, у ҳатто, мактабгача таълим муассасасидан бошлаб ўргатилади. Бу яхши албатта. Ёш авлодга чет тилларини чуқур ўргатиш, жаҳон цивилизацияси ютуқлари ҳамда ахборот ресурсларидан кенг кўламда фойдалана оладиган мутахассисларни тайёрлаш, халқаро ҳамкорлик ва мулоқотни ривожлантириш орқали Ўзбекистоннинг жаҳон ҳамжамиятига янада интеграциялашишига хизмат қилади.

Албатта, болани чет тилига қизиқтириш осон масала эмас. Шу боис бугунги кунда чет тилларини ўқитишнинг турли интерфаол усулларидан кенг фойдаланилмоқда. Янги йўналишлар пайдо бўляпти. Бунда ҳар бир мутахассиснинг ўз йўли, ўқитиш усули мавжуд. Шундан келиб чиқиб, мен ҳам чет тилларидан дарс беришнинг янги усулларини жорий этишга ҳаракат қилдим.

Бу йўналишда бир неча ўқитувчи билан суҳбатлашиб, уларнинг усуллари билан танишдим. Хусусан, Тошкент шаҳар Учтепа тумани 229-сонли умумий ўрта таълим мактабининг бошланғич синфларига инглиз тилидан дарс берадиган Вазира Жўраеванинг ўқитиш йўналишини ўргандим. Бундан ташқари, Самарқанд вилояти Иштихон тумани 76-сонли умумий ўрта таълим мактаби чет тили ўқитувчиси Солиева Моҳигулнинг  дарсларни қандай кўринишда олиб бораётгани тўғрисида билдим. Олинган маълумотлар, изланишлар натижасида ўзимнинг янгича ўқитиш усулимни ишлаб чиқиб, уни амалиётда қўллаб кўришга муваффақ бўлдим. Ва айтиш керакки, бу ўз натижасини берди.

Бугунги кунда бошланғич синф ўқувчиларига чет тилини ўргатишда, асосан, ўзлари хоҳлаган тарзда олиб бориш, яъни уларнинг қизиқишидан келиб чиққан ҳолда ўқитиш мақсадга мувофиқ. Шу аснода ўз тажрибамда қуйидаги синов ўқитиш усулларини қўллаб кўрдим.

Биринчидан,  болалар телеканал орқали бериладиган турли мультфильмларга қизиқиши баланд. Демак, дарс жараёнида ҳам инглиз тилини мультфильм тарзида, видео ролик шаклида олиб бориш, янги сўзларни ўргатишда қаҳрамонлардан фойдаланиш яхши самара беради. Иккинчидан, ўқувчилар қизиқарли ўйинлар ўйнашни хуш кўради. Шуни тажрибада қўлласак, боланинг ўзи турли сўзларни варақчаларга ёзади ва бошқаларга уни ҳаракатлар орқали кўрсатиб беришга интилади. Қолганлар эса ёзилган сўзни топишга ҳаракат қилади. Бу — энг самарали усуллардан бири. Учинчидан, чет тилини ўқитиш жараёнида «мусиқа терапияси»дан ҳам фойдаланиш фойдадан холи бўлмайди. Дарс жараёнида сокин мусиқа янграб тургани айни муддао. Қўшиқ сўзларини ўрганиши ва куйлаши орқали болаларнинг талаффузи тўғри ривожланиб боради.

Кейинги усул — ўзлари қизиққан йўналиш бўйича дарс жараёни олиб бориш. Бунда кимдир математикага, кимдир расм чизишга қизиқади. Математикага қизиқадиган болалар учун турли мисоллар чет тилида келтирилади ва уларни ўрганаётган тилида гапириб бажаради. Расмга қизиқадиган ўқувчиларга эса ўзи ўрганган янги сўзлар расми чизиб берилади. Шу каби кўринишларда болада иккала қобилият ҳам ривожлантириб борилади.

Хулоса қилиб айтсак, чет тилларини ёш авлодга тез ва самарали усуллар билан ўргатишни йўлга қўйган ҳолда ёшларимизни, келажак авлодни жаҳон ҳамжамиятидаги ўрнини, юксак марраларга эришиши ва ривожланган давлатлар билан фаол мулоқотга чиқиши учун зарур чора-тадбирларни илгари сурамиз. Зеро, хорижий тилларни ўргатишда янги усуллардан кенг фойдаланиш замон талабидир. Ўқитиш технологияларини ривожлантириш долзарб масала экан, бу жараённинг ривожланиб бориши, янги усулларнинг пайдо бўлиши давом этаверса, бундан фақат ютамиз.

Азимжон АЛЛАНАЗАРОВ,

ЎзДЖТУ роман-герман факультети талабаси