Йўқолиб кетиш хавфи остида турган ёввойи фауна ва флора турларининг халқаро савдоси тўғрисидаги конвенция (CITES) доимий қўмитасининг 78-йиғилиши бўлиб ўтмоқда. Мазкур халқаро анжуманда Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири Азиз Абдуҳакимов ҳам иштирок этмоқда.

Швейцариянинг Женева шаҳрида Йўқолиб кетиш хавфи остида турган ёввойи ҳайвонларнинг кўчиб юрувчи турларини сақлаш тўғрисидаги конвенция (CMS) БМТнинг глобал келишувига биноан иккита ҳисоботни эълон қилди, унда жамият бошчилигидаги сақлаш стратегиялари кўчиб юрувчи турларни муваффақиятли сақлашда муҳим роль ўйнаши мумкин.

«Ҳамжамият иштироки ва турмуш шароити» ҳисоботида жамоатчиликка асосланган табиатни муҳофаза қилиш стратегияларининг ўнта асосий тамойилларига эътибор қаратилади. «Марказий Осиёда ҳамжамият асосидаги ёввойи табиатни бошқариш салоҳияти» тадқиқоти эса ташаббуслар биологик хилма-хилликни сақлаш ва барқарор турмуш тарзига қандай ҳисса қўшиши мумкинлиги ҳақида реал маълумот беради.

Маҳаллий халқлар ва маҳаллий жамоалар биологик хилма-хиллик учун дунёдаги энг муҳим объектларнинг учдан биридан кўпроғини муҳофаза қилиб, кўчиб юрувчи турлар ва уларнинг яшаш жойларини сақлашда муҳим роль ўйнайди. Ёввойи табиатни бошқаришга замонавий ёндашувлар билан анъанавий билим ва амалиётларни интеграциялаш ёввойи табиат ва унинг яшаш жойларини муваффақиятли бошқариш, сақлаш ва барқарор фойдаланишга олиб келиши мумкин.

Биринчи ҳисоботда келтирилган тамойиллар 50 та мамлакатдан 82 та кўчиб юрувчи турларни (39 та қуруқликда яшовчилар, 24 та парранда ва 15 та сувда яшовчилар) қамраб олган 78 та амалий тадқиқотлар таҳлили асосида синтез қилинган. Хусусан, қуйидаги масалаларга ҳам эътибор қаратилган:

• ер ва ундан фойдаланиш ҳуқуқи;

• бошқарув масъулияти;

• маънавий қадриятлар ва муносабатлар;

• миграция йўллари бўйлаб жамоалар ўртасидаги ҳамкорлик;

• тармоқлараро муаммолар.

«Марказий Осиёда ҳамжамият асосида ёввойи табиатни бошқариш салоҳияти» ҳисоботида тўртта кўчиб юрувчи тур – Бухоро буғуси, сайғоқ, архар ва қор қоплонига эътибор қаратилган.

– Бухоро буғулари бўйича CMS ўзаро англашув меморандуми доирасида ва бошқа ҳудудлар, экспертлар ва нодавлат нотижорат ташкилотлари билан яқин ҳамкорликда Марказий Осиёнинг чўл дарёлари экотизимига эндемик бўлган энг муҳим турларидан бири — Бухоро буғусини сақлаб қолишда сезиларли ютуқларга эришдик, – дейди Экология вазири Азиз Абдуҳакимов. – Биз ҳисоботдаги тавсияларни қадрлаймиз, маҳаллий билимларни таъкид­лаш ва жамоаларни ушбу турни сақлаш ва бошқаришга жалб қилиш йўлларини фаол равишда қидирмоқдамиз.

Тадқиқотда Марказий Осиёда табиий ресурсларни бошқариш бўйича чора-тадбирларни амалга оширишга қаратилган тўртта асосий тавсия: қонунчилик базасини ишлаб чиқиш, жамоатчилик иштирокини рағбатлантириш, иқтисодий рағбатлантириш ва салоҳиятни ошириш алоҳида ажратиб кўрсатилган.