Бугунги кунда иқтисодий манфаатлар ва технологик ривожланиш табиатнинг ўрнини кўп ҳолларда иккинчи даражага тушириб қўймоқда. Бу эса экологик мувозанатнинг бузилишига, табиат бойликларининг камайишига ва экологик ҳалокатларга олиб келаётгани сир эмас.

Табиат ва инсоният бир-бири билан узвий боғланган. Инсоннинг барча эҳтиёжлари табиий ресурслар ҳисобига қондирилади. Масалан, тоза ҳаво, ичимлик сув, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва энергия манбалари табиатнинг беминнат неъматлари ҳисобланади. Лекин бу ресурслар чексиз эмас. Улардан истаганча фойдаланиш ва ноўрин бошқариш оқибатида келиб чиқадиган муаммолар тобора кучаймоқда.

Йиллар давомида табиатга эътиборсиз бўлишнинг аянчли оқибатлари бугун бутун сайёрамизда яққол намоён бўлмоқда. Глобал ҳароратнинг ортиши туфайли иқлим ўзгариши кузатилмоқда. Музликлар эриши, денгиз сатҳининг кўтарилиши ва экстремал об-ҳаво ҳодисалари бу муаммонинг асосий кўринишларидир. Иқлим ўзгариши бутун экотизимларга таҳдид солади ва миллионлаб инсонларнинг ҳаёт тарзини ўзгартиради.

Табиий ресурслардан ҳаддан ташқари фойдаланиш натижасида уларнинг захиралари камаймоқда. Масалан, ўрмонларнинг кесилиши, нефть ва газ каби ёқилғи ресурсларининг камайиши катта муаммоларни юзага келтирмоқда.

Ҳар йили минглаб ўсимлик ва ҳайвон турлари йўқолиб кетмоқда. Бу озиқ-овқат занжирини бузади ва табиатнинг барқарорлигини хавф остига кўяди. Ҳаво, сув ва тупроқларнинг ифлосланиши инсон саломатлигига салбий таъсир кўрсатади. Турли аллергик, нафас йўли касалликлари ва заҳарланишлар кўпаймоқда. Бундан кўринадики, табиатни ҳимоя қилишга зарурат бор. Табиатни асраш ва барқарор ривожланиш тамойилларига амал қилиш бугунги куннинг энг муҳим масалаларидан биридир.

Табиатни ҳимоя қилишнинг асосий йўналиш­ларидан бири қишлоқ хўжалигини барқарор ривожлантиришдир. Бу табиий ресурсларни сақлаб қолиш ва самарали фойдаланишни таъминлайди. Органик деҳқончилик ва сув­ни тежаш технологияларидан фойдаланиш орқали тупроқ унумдорлигини ошириш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш мумкин.

Қуёш, шамол ва гидроенергетикадан фойдаланиш орқали ёкилғи ресурсларига бўлган қарамликни камайтириш мумкин. Бу атмосферанинг тозалигини сақлашга ёрдам беради.

Аҳолининг экологик саводхонлигини ошириш орқали табиатга бўлган муносабатни ўзгартириш мумкин. Экологик таълим-тарбия таълимнинг турли босқичларида (боғчадан тортиб олий таълимгача) муҳим ўрин эгаллаши керак.

Табиатни асраш ҳар биримизнинг бурчимиз бўлиб, оддий қоидалар орқали (чиқиндиларни саралаш, сувни тежаш, яшил ҳудудларни кўпайтириш ва атроф-муҳит ифлосланишининг олдини олиш) бунга ҳисса қўшишимиз мумкин.

Табиат инсониятнинг ҳаёт манбаи, унинг тинчлиги ва барқарорлигининг асоси ҳисобланади. Табиатни биринчи ўринга қўйиш нафақат экологик мувозанатни сақлашга, балки инсониятнинг узоқ муддатли ривожланишига хизмат қилади. Биз табиатга бўлган муносабатимизни ўзгартирсак ва уни асраб-авайлашни ўзимизнинг асосий мақсадимизга айлантира олсаккина келажак авлодлар учун соғлом ва барқарор дунё яратишимиз мумкин.

Зафарбек ЮСУПОВ,

УрДУ Экология ва атроф-муҳитни

муҳофаза қилиш йўналиши талабаси