Ичкаридаги ўғри эшикни кимга очмоқда?

Бозорда бирор нарса сотиб олган харидор сотувчига пулни узатаркан, рози бўлинг, деб қўяди. Ўз навбатида, сотувчи ҳам розиман, сиз ҳам рози бўлинг, дейди.

Шу билан бу икки одам умри давомида бир-бирини ё яна қайта учратади, ё йўқ. Шундай бўлса-да, улар бир-биридан ўзаро рози-ризолик сўраб ажрашишади. Нега шундай?

Бу ҳеч қайси қонун-қоидаларда қайд этилмаган бўлса-да, халқнинг кундалик турмуш тарзига сингиб кетган таомил. Унинг ўзига хос сабаблари бор...

Ҳар куни бир йигитдан нон сотиб оламан. Нони анча сифатли. Харидори ҳам ўзига яраша. Бир гал унинг ўрнида бошқа йигитча савдо қилаётганини кўрдим. Суриштирсам, олдинги сотувчи ота-онасини кўргани қишлоққа кетган экан. Бошқа куни нон растаси олдидан ўтаётганимда ўша нончилар олдида анча киши йиғилишиб турганини кўрдим. «Ҳозиргина бинойидек ҳар доимги нархда сотаётгандинг-ку?! Нега нархни кўтариб юбординг? Икки қўлингни оғзингга тиқяпсанми?» дея хуноб бўлиб бақирарди ёши каттароқ бир амаки. Йигитчалар эса «бизга ўзи шу нархдан беришган, биз сотувчимиз, холос», деб ўзини оқлашга тиришарди.

Ўзим ҳам нарх бир ярим баробар кўтарилганини эшитиб, капалагим учди.

Куни кеча қишлоққа кетган нончи йигитнинг ўзи қайтиб келиб, яна ишини давом эттираётганини кўрдим. Ҳол-аҳвол сўрашгач, у йўқлигида бўлиб ўтган гапларни айтсам, у ҳам ҳасрат билан хўрсиниб қўйди.

— Э, ака, одамларни норози қилиб топилган бир сўм бир куни минг сўм бўлиб чиқиб кетаркан. Улар харидорларнинг дилини оғритиб, ишидан анча камомад чиқиб, ҳайдалиб кетди. Одамларни норози қилиб топилган пул қанча кўп бўлса ҳам унда барака бўлмас экан.

Ёш йигитнинг бу гаплари мени ўйлантириб қўйди...

Ҳеч ким ўзини зулмкор, адолатсиз, жоҳил деб ҳисобламайди. Ҳаммамиз ўзимизга жуда юқори баҳо берамиз. Аммо ён-атрофимиздагилар бизнинг кимлигимиз, қандай одамлигимиз ҳақида биздан кўра муносиброқ баҳо беришга ҳақли. Биз эса уларнинг фикр-мулоҳазалари билан кўпда ҳисоблашиб ўтирмаймиз. Ўзимизнинг билганимиз ҳамиша тўғри ва бошқача бўлиши мумкин эмас, деган мутаассибона қарашимиз бор.

Мана, бир мисол: бир умр биз билан елкама-елка туриб яшаётган ёки ишлаётган, ҳар куни муомала қилиб турадиган инсонлар биздан розими, деган савол устида ҳеч бош қотириб кўрганмисиз?

Агар оилада ўзаро рози-ризолик бўлмаса, ўртага совуқчилик тушиши аниқ. Эр-хотин бир-биридан, болалар ота-онасидан, ака-ука, опа-сингил туғишганларидан, келин барча қайниуруғидан узоқлашиб бораверади. Улар сиртдан бир хонадонда яшаса ҳам, ичида бир-бирларига бўлган совуқ муносабат туфайли ораларидаги меҳр узилиб бораверади. Охири оила пароканда бўлади.

Розилик инсоннинг кўзга кўринмайдиган, кўпчилик деярли эътибор қаратиб ўтирмайдиган ҳақларидан. Уни ўз ўрнига қўйишга ҳамма ҳам ҳафсала қилавермайди. Бугун жамият ривожи учун ҳар бир фуқаронинг ижтимоий розилиги ниҳоятда муҳим экани жуда тўғри мулоҳаза қилинаётир. Давлатимиз раҳбари ҳар бир чиқишида ҳар ким ўз масъулиятини тўғри ҳис қилган ҳолда вазифасини тўла-тўкис бажариб қўйиши зарурлигини қайта-қайта уқтириб келяпти.

...Халқда камбағални урма, сўкма, тўнини йирт, деган гап бор. Ҳақсизлик, адолатсизликка дуч келган киши кўпинча бошқалар билан талашиб-тортишиб ўтирмайди. Индамай кетаверади. Ичида адолатсизлик сабабидан юзага келган нафрат, ғазаб, норозилик қатланиб бораверади. Гарчи дилидагини тилига чиқармаса ҳам халқ кимнинг нима қилаётганини ҳамиша билиб-кўриб турибди. Ҳа, ҳали қурилиши охирига етмаган намунавий уйларни мана, тайёр бўлди, дея фақат қоғоздагина фуқарога топшириб олгач, ҳамма ишни ортиғи билан дўндириб қўйдик, деб юқорига сохта кўрсатмалар билан ҳисобот бераётган ҳокимлар; аҳоли учун қулай турмуш шароитлари яратяпмиз, деб беҳуда оғиз тўлдираётган амалдорлар; биргина мардумнинг ишини битириш учун отангга бор, онангга бор, қабилида иш тутиб, халқни давлатдан бездириб қўяётган мутасаддилар; иши битказилмаган бўлса ҳам аҳолини мажбурлаб, муаммо ҳал қилинди, деб ёздириб олаётганларнинг ҳолати бугун ҳеч кимга сир эмас. Фақат халқ ўз ҳақини оёқ тираб талаб қилишдан ҳар доимгидек истиҳола қилади, холос.

Ижтимоий адолат ва ҳар бир фуқаронинг чин кўнгилдан розилигини топиш бугун давлат учун катта аҳамият касб этади. Халқ рози яшаса, давлатнинг адолат билан иш юритишига ишонади. Ҳар бир ишда давлатга хайрихоҳлик кўрсатади. Давлатнинг ҳар бир сўзини, қонунларни ҳурмат қилади ва оғишмай бажаради.

Давлат раҳбари олдимизга қўяётган асосий вазифа ҳам шу аслида. Ёлғон-яшиқ ҳисоботлар билан халқни алдаб бўлмайди. Бу билан ҳар ким ўзини алдайди, холос. Буни Президентимиз ҳар бир чиқишида алоҳида таъкидлаб келяпти. Яқинда Янгийўл туманига ташрифи чоғида оддий фуқароларнинг очиқ-ойдин аҳволи, ҳаёт тарзи, муаммолари билан қизиқиб, уларга ёрдам қўлини чўзгани, бундай ҳолатлар давлат раҳбарининг жойлардаги барча ташрифларида асосий эътиборда бўлаётгани аслида ҳаммамизга ўрнак бўлиши зарур.

Ҳар бир инсоннинг ўзида беғараз, самимий истак-хоҳиш бўлмаса, жамиятдаги кенг кўламли янгиланишларга эришиш амримаҳол. Мавлоно Жалолиддин Румий айтганидек, ичкаридаги ўғри эшикни очмаса, ташқаридаги ўғри ҳаргиз ичкарига кира олмайди. Бу масалдаги ичкаридаги ўғри — ҳар кимнинг қалбидаги истаги, эшикнинг калити эса розиликдир.

Фарҳод СУЛАЙМОНОВ,

Риштон тумани