Донишмандлардан бири «Ҳар ким ўзи қидираётган нарсани топа оладиган кайфиятда яшасин», деган экан. Назаримда, бу ҳикмат таълим олаётган фарзандларимизнинг ҳаётдаги асл руҳий-маънавий ҳолатини акс эттирса керак.

Бугун ёшларимиз ҳақида турли фикрлар эшитяпмиз. Айрим ота-оналар ёшларнинг таълим-тарбиясидан қониқмаётганини гапиришади. Уларнинг хулқ-одоби, ўқиши, тарбияси ҳақидаги салбий тавсифларни ўша ёшларимизнинг ўзи қандай қабул қилади? Шубҳа йўқки, улар бундай гапларни эшитишни ҳам, эшитиб қолишни ҳам ёқтиришмайди. Тўғрироғи, эшитавериб зада бўлиб кетганлари ҳам бор. Ёшлар, айниқса, ўсмирлик ёшидагиларга ўзлари ҳақидаги танқидий фикрлар жуда ёмон таъсир қилади. Ҳатто, бу аянчли оқибатларга ҳам олиб келиши мумкин.
Бундай пайтларда уларга тўғри ва самарали муносабат кўрсатишнинг бирдан бир йўли – мотивация. Унинг ютуқларини кўрсатиб, эътироф этиб, яхши гап, самимий муносабат билан истиқболдаги катта ютуқларга руҳлантириб туришдир. Биргина мисол, машҳур сўз устасининг фарзандни уйқудан уйғотиш борасидаги бизнинг ва бошқаларнинг ёндашувимиз ҳақидаги латифаси ҳаммага яхши маълум бўлса керак...
Ҳа, чиндан ҳам, биз фарзандларимизни кўпроқ улардаги нуқсон-камчиликларни ошкор қилиш билан тарбияламоқчи бўламиз. Уларнинг ютуқларини эътироф этиш тарбиядаги номақбул усул, бу болани талтайтириб юборади, деб ҳисоблаймиз. Лекин бундай қараш ҳамиша ҳам ўзини оқлайвермайди. Салбий сўзлар, уришиш, жеркиш билан боланинг қанотини қирқмаслигимиз, аксинча, болага қанот бериб, кези келганда ютуқлари билан ғурурланишни ҳамда уларни янада кўпайтириб боришни ҳам эслатиб туриш зарур.
Ота-она оилада, ўқитувчи ва мураббий эса таълим муассасасида болани фақат салбий жиҳатларини гапираверса, бундай боладан бирон интилиш чиқиши қийин. Бу, айниқса, ўтиш ёшидаги болани қўрс ёки «ичимдагини топ» қабилидаги писмиқ инсонга айлантириб қўйиши ҳеч гап эмас.
Яхши, мулойим ва чиройли сўзнинг таъсири катта эканини ҳамма билади. Лекин негадир таълим-тарбия жараёнида ҳамма ҳам шундай усулдан фойдаланишни уддалайвермайди. Катталар ёшларга жаҳл қилиш, бақириш, уришиш, тўполон қилиш ўрнига меҳр билан муносабатда бўлиб, ҳамма нарсани ётиғи билан тушунтирса, ортиқча эҳтиросга ўрин қолдирмаса, энг муҳими, қилаётган иши тўғри-нотўғрилигини ўзи англаб етса, назаримда, бу борада анча ижобий натижага эришиши мумкин.
Мактабда дарсини жуда ёмон ўзлаштираётган ўқувчига: «бугун сенда анча ўзгариш бор. Интилишинг яхши. Яна озгина ҳаракат қилсанг, ҳаммадан зўр ўқийдиган ўқувчига айланасан», деган ёндашув қилинса, энг ўзлаштириши паст ўқувчида ҳам озгина бўлса-да, уддалай оларканман, менинг ҳам қўлимдан келаркан, қабилидаги ишонч пайдо бўла бошлайди. Устоз-мураббийнинг ўқувчига берадиган энг катта ёрдами ҳам шу аслида. Ўқувчида ўзига мустаҳкам ва тўғри ишонч шакллантирилса, бошқа ишлар унча қийин бўлмайди.
Боланинг кўнгли гулдай нозик. Уни таҳқир ва ҳақорат билан озиқлантириш мумкин эмас. Фақат самимият, меҳр, тушуниш, қалбан яқинлик, ўрни келганда рағбатлантириб туриш, ҳар қандай кичик муваффақиятини ҳам кўриб, эътироф этиб бориш уни катта марраларга етаклайди.

Матлуба МАТҚУРБОНОВА,
Қўшкўпир туманидаги 1-сон 
ихтисослаштирилган мактаб-
интернати олий тоифали ўқитувчиси