Шанба
06-Июн 2026
Бу ортиқча миқдорда суғориш ва атмосфера ёғинлари натижасида ернинг юза қатлами емирилишидир.
Эрозия, одатда, асосий ҳалокатли омилларига қараб турларга бўлинади. У табиий (геологик) ва антропоген (инсон таъсири остида) бўлиши мумкин.
Ирригацион эрозия – суғориладиган деҳқончиликда суғориш қоидалари ва меъёрларига риоя этилмаганда пайдо бўладиган антропоген тупроқ эрозиясининг бир тури.
Сув эрозияси (тупроқни сув оқимлари билан йўқ қилиш ва ювиш) атроф-муҳитга жуда катта зарар етказади: оқаётган сув жарликлар ва чуқурликлар ҳосил қилади, тупроқдан органик ва минерал моддаларни ювади ҳамда ер унумдорлиги йўқотилишига олиб келади.
Дунё бўйлаб йиллик тупроқ йўқотиш ҳажми 24 миллиард тоннага баҳоланмоқда. Яъни, сайёрамиз миқёсида аҳоли бошига ҳисоблаганда бир неча тоннани ташкил қилади.
Йўқотишларнинг глобал бўлишига қарамай, тупроқ эрозияси секинлик билан рўй берадики, бир инсон ҳаёти давомида ушбу жараён ҳатто диққатни тортмаслиги ҳам мумкин.
Тупроқ эрозиясидан қандай сақланиш мумкин?
Бутун дунёда сув эрозиясининг асосий сабаби қишлоқ хўжалигини интенсивлаштиришдир. Табиий ўсимлик қоплами бўлган шароитда тупроқ ўзини-ўзи тиклаши мумкин, чунки табиий шароитда тупроқ ҳосил бўлиш жараёни тўхтамайди. Кўпинча қишлоқ хўжалиги ерларидан нотўғри фойдаланилганда содир бўлганидек, табиий ўсимликлар бутунлай олиб ташланса, эрозия жараёни деярли ортга қайтариб бўлмайдиган даражага етиши мумкин.
Тупроқ унумдорлигини ҳимоя қилиш учун кўпинча йиллар давомида синаб келинган алмашлаб экиш, яшил гўнг, био ва органик ўғитлар экиш каби усуллардан фойдаланилади. Гумус қатламини тиклаш ўнлаб йиллар давом этади.
Ерга ҳайдамасдан ишлов бериш ҳамда тупроқда органик моддаларнинг тўпланиши ернинг устки ҳосилдор қатламининг физик хусусиятларини яхшилайди. Тупроқда органик углероднинг кўпайиши айниқса ёғингарчилик миқдори кам ва ўзгарувчан жойларда ҳосилдорликнинг ошишига олиб келади.
Юқори сифатли суғориш сувидан фойдаланиш ва дренаж қувурлари ва хандаклардан фойдаланиш ҳисобига тўғри дренажлашни таъминлаш орқали тупроқ шўрланишининг олдини олиш мумкин.
«Сув йўли» китобидан
Тасаввур қилинг: тонг отмоқда, қуёш нурлари юртимизнинг бепоён кенгликларини ёритмоқда. Сиз фарзандингиз билан маҳалла четидаги ариқ бўйига сайрга чиқдингиз. Лекин кўзингиз тиниқ сувга эмас, балки ариқ ичига ташланган турли чиқиндилар, қурилиш материаллари бўлаклари, шамолда учаётган полиэтилен пакетларга тушади.
Батафсил
Бугунги кунда Ўзбекистон боғдорчилигида «функционал озиқ-овқат» яратиш даври бошланди. Энди боғбонларимиз меванинг йириклиги билан бир қаторда унинг таркибидаги инсон саломатлиги учун фойдали моддалар миқдорини ошириш устида ҳам изланиш олиб бормоқдалар.
Батафсил
Бугун ҳудудларда экологик барқарорликни таъминлаш, аҳолининг яшаш шароитларини яхшилаш ҳамда санитария ва ободонлаштириш ишларини тизимли ташкил этиш давлат сиёсатининг муҳим йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда.
Батафсил
Тасаввур қилинг: тонг отмоқда, қуёш нурлари юртимизнинг бепоён кенгликларини ёритмоқда. Сиз фарзандингиз билан маҳалла четидаги ариқ бўйига сайрга чиқдингиз. Лекин кўзингиз тиниқ сувга эмас, балки ариқ ичига ташланган турли чиқиндилар, қурилиш материаллари бўлаклари, шамолда учаётган полиэтилен пакетларга тушади.
Бугунги кунда Ўзбекистон боғдорчилигида «функционал озиқ-овқат» яратиш даври бошланди. Энди боғбонларимиз меванинг йириклиги билан бир қаторда унинг таркибидаги инсон саломатлиги учун фойдали моддалар миқдорини ошириш устида ҳам изланиш олиб бормоқдалар.
Бугун ҳудудларда экологик барқарорликни таъминлаш, аҳолининг яшаш шароитларини яхшилаш ҳамда санитария ва ободонлаштириш ишларини тизимли ташкил этиш давлат сиёсатининг муҳим йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда.
Мушукнинг ёнингизда ётиб, майин ва бир маромда «хурр-хурр» овоз чиқариши кўпчиликка ёқимли туюлади. Бу ҳолат кўпинча унинг xурсанд ва хотиржам эканидан дарак беради, деб ўйлаймиз. Аммо аслида мушукларнинг хуриллаши оддийгина ҳиссиёт ифодаси эмас, балки мураккаб табиий жараён ҳисобланади.
Яқинда Янгиобод эски бозоридан кичкинагина қутича сотиб олдим. Кўринишидан совғалар учун тайёрланган, сомон ёки бошқа табиий материалдан тўқилган. Иш столимга олиб келиб қўйгандим, бир ҳамкасбимиз кўриб, канопдан тайёрланганини айтиб қолди. Ҳаммаси шундан бошланди. Каноп ўсимлиги, ундан фойдаланиш мавзуси хаёлимдан кетмади.
