Ўзбекистонда атмосфера ифлосланишининг олдини олиш имкони борми?

Ҳавонинг ифлосланиши бугунги кундаги энг долзарб экологик муаммоларидан биридир. Ўзбекистонда ҳам бу муаммо ҳам энг мураккаб даражага кўтарилмоқда ҳамда давлат ва жамият томонидан зудлик билан чоралар кўришни талаб этади. Ҳар куни одамлар азот оксиди, олтингугурт диоксиди, хавфли зарралар ва бошқа зарарли моддаларни ўз ичига олган ҳаводан нафас олишга мажбур. Бу нафас олиш тизимининг жиддий касалликларига олиб келиши ва экотизимга салбий таъсир кўрсатиши муқаррар.

Ўзбекистонда ҳаво ифлосланишининг сабаблари турлича. Асосийси, атмосферага кўп миқдорда зарарли моддаларни чиқарадиган саноат корхоналарининг юқори консентрацияси. Бундан ташқари, чиқиндиларни тозалаш тизимининг паст самарадорлиги ва қатъий экологик қоидаларнинг йўқлиги ҳам ҳаво сифатининг ёмонлашишига ёрдам беради.

Шуни таъкидлаш керакки, ҳавонинг ифлосланиши нафақат инсон саломатлиги, балки иқтисодий муаммо ҳамдир. Ҳаво сифатининг ёмонлашиши меҳнат унумдорлигининг пасайи­шига, даволаниш харажатларининг ошишига ва сайёҳлик оқимининг пасайишига олиб келади.

Ҳаво ифлосланиши муаммосини ҳал қилиш учун маълумотларни мунтазам равишда мониторинг ва таҳлил қилиш, шунингдек, янги технологиялар ва қатъий экологик стандартларни ишлаб чиқиш зарур. Бу ҳавонинг ифлосланиш даражасини пасайтиради ва жамиятнинг барқарор ривожланишини таъминлайди.

Келинг, мамлакатимиз миқёсида ҳаво ифлосланишининг сабаблари ва оқибатларини, шунингдек, маълумотларни мониторинг қилиш усулларини кўриб чиқамиз. Шу орқали ҳавонинг ифлосланиш даражасини пасайтириш ва жамият барқарор ривожланишига асосий салбий таъсир омилларини юмшатиш ҳақида хулосалар қилишимиз мумкин.

Ўзбекистонда ҳаво ифлосланишига қарши курашиш учун маълумотларни таҳлил қилишнинг турли усулларини қўллаш талаб этилади. Жумладан, атмосферадаги зарарли моддалар таркибини кузатишга имкон берадиган ҳаво сифатини назорат қилиш станцияларини ўрнатиш. Ушбу станциялар одатда шаҳарларда ва саноат корхоналарида ўрнатилади.

Яна бир усул – сунъий йўлдошлар ёрдамида атмосфера ҳолати тўғрисидаги маълумотларни олиш имконини берувчи масофадан зондлашдан фойдаланиш. Ушбу усул, айниқса, стационар кузатув станциялари бўлмаган ҳудудларда ҳаво сифатидаги ўзгаришларни кузатишда фойдалидир. Шунингдек, саноат корхоналари ва транспорт воситаларидан ҳавога чиқарилаётган зарарли чиқиндилар тўғрисидаги маълумотларни таҳлил қилиш керак. Бунинг учун махсус дастурлар ва чиқиндиларни моделлаштиришдан фойдаланиш мумкин.

Ҳаво ифлосланишини назорат қилишнинг самарали усулларидан бири қуёш ва шамол энергияси каби муқобил энергия манбаларидан фойдаланишдир. Атмосферага камроқ зарарли моддаларни чиқарадиган биоёқилғи ва газ турбиналаридан фойдаланишни кенгайтириш ҳам натижани сезиларли яхшилайди.

Ҳавонинг ифлосланиш даражасини пасайтириш учун чиқиндиларни тозалашнинг замонавий технологияларини жорий этиш ва қатъий экологик қоидаларни қўллаш керак. Шунингдек, аҳолини ҳавонинг ифлосланиши муаммолари ва ушбу муаммога қарши курашиш усуллари тўғрисида ўқитиш ва уларда дастлабки кўникмаларни шакллантириш муҳимдир.

Ҳавонинг ифлосланиши Ўзбекистондаги асосий экологик муаммолардан биридир. Бу мамлакат аҳолиси саломатлиги, атроф муҳит ва иқтисодиётига салбий таъсир кўрсатмоқда. Шу муносабат билан ҳаво ифлосланишига қарши кураш чораларини кўриш бугунги куннинг кечиктириб бўлмайдиган вазифалари саналади.

Бироқ, амалга оширилаётган тадбирларга қарамай, Ўзбекистонда ҳавонинг ифлосланиши долзарб муаммо бўлиб қолмоқда. Уни ҳал қилиш учун зарарли моддалар чиқиндиларини назорат қилишни кучайтириш, чиқиндиларни тозалаш технологиясини такомиллаштириш, экологик тоза энергия манбаларидан фойдаланиш ва аҳолининг экологик хабардорлигини ошириш зарур.

Хулоса қилиб айтганда, ҳавонинг ифлосланиши нафақат Ўзбекистонда, балки бутун дунёда энг долзарб экологик муаммолардан бирига айланиб улгурди. Бугун бу глобал муаммога қарши курашда кучларни бирлаштириш, давлат ва нодавлат ташкилотлар саъй-­ҳаракатларидаги узвийликни таъминлаш  муҳим аҳамиятга эга. Зотан, бутун тириклик занжири шу ҳаводан нафас олади. Унинг мусаффолиги она табиат соғлом бўлишининг бош омилидир.

Азизжон ҚОБИЛЖОНОВ