Балиқ истеъмол қилишнинг саломатлик учун фойдали жиҳатлари ҳақида жуда кўп маълумотга эгамиз, аммо уларнинг экологияга фойдаси ҳақида доим ҳам гапирилавермайди.

Наҳотки балиқларни ҳам экологияга фойдаси бўлса деяпсизми? Албатта, бор. Ҳозир шу ҳақда сизларни таништириб ўтамиз.

Шундай балиқ турлари мавжудки, уларнинг хатти-ҳаракатлари сув ҳавзалари ва уларнинг экотизимларига фойда келтиради. Булар сув ҳавзаларини ифлослантирувчи моддалардан тозалашга қодир бўлган ҳамшира балиқлар дейилади.

Хўш, бундай балиқлар  қайсилар?

Оқ амур – асосан мелиоратив аҳамиятга эга каналларни турли сув ўтларидан тозалаб, биомелиоратив ҳолатини яхшилайди. Шу муносабат билан ўсимликхўр балиқлар Самарқанд вилояти аквокултурасининг асосий балиқлари ҳисобланади.

Чучук сув буюртмачилари деб таърифланувчи оддий пике балиғи сув ҳавзалари юзасининг пўпанак босиши ва касал балиқлар тарқалишининг олдини олади. У нафақат кичик балиқлар, балки қурбақалар, ҳатто сув каламушлари билан ҳам озиқланади.

Ҳар доим эсда тутишимиз керакки, агар бу турдаги балиқларни тўхтовсиз оммавий овлашда давом этсак, сув ҳавзаларида турли балиқ касалликлари кўпайиши мумкин.

Мушук балиқлар деб таърифланувчи балиқлар эса йиртқич бўлса-да, асосан ҳаракатсиз ҳаёт кечиради. Кундузи чуқурларда ётишни афзал кўради, кечалари фаол бўлади. Улар заифлашган ёки ўлик балиқларни, шунингдек, чўкиб кетган ҳайвонларни ейди. Уларнинг ўлик ҳайвонлар билан озиқланиши сувда чириш ва инфекцияларнинг сув ҳавзалари бўйлаб тарқалишининг олдини олади.

Шу ўринда мутахассислар томонидан айтилган қуйидаги маълумотларни келтиришимиз жоиз: вабо, ич тифи, паратиф, дизентерия, лептоспироз, туляремия (ичимлик сувнинг кемирувчилар секрецияси билан ифлосланиши), бруцеллёз, салмонеллёз каби касалликлар асосан сув ҳавзалари ва ичимлик сув ифлосланиши туфайли юзага келадиган, курашиш қийин, аянчли оқибатларга олиб келувчи ўткир касалликлар ҳисобланади.

Электр токи билан балиқ овлаш натижасида бир неча метр радиусдаги катта-кичик балиқлар сув юзига қалқиб чиқади. Овчилар томонидан эса уларнинг фақат катталари йиғиштириб олинади. Сувда қолган майда балиқларнинг ўликлари эса юқоридаги каби инфекциялар келиб чиқишига сабаб бўлади.

Биламизки, ҳар доим ҳам балиқ овлаш уни истеъмол қилиш мақсадида эмас, балки ишдан ва кундалик ташвишлардан чарчаганда шунчаки кўнгилхушлик учун ҳам амалга оширилади. Бу машғулот ишқибозларининг аксарияти эса, афсуски, балиқ овлашга рухсат берилган меъёрлардан мутлақо бехабар.

Овчиликнинг бу тури учун нималарга рухсат берилгану,  нималар тақиқланган?

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ов ва балиқ овлаш қоидаларига кўра, фуқаролар умумий фойдаланишдаги сув ҳавзаларида 5 кг.гача балиқларни овлашларига рухсат берилган.

 Қуйидаги усулларда  балиқ овлаш тақиқланади:

 барча турдаги тўрлар;

 тешувчи балиқ овлаш асбоблари (найза ва бошқалар);

 электр токи, кимёвий, гиёҳвандлик ва биологик препаратлар, портловчи моддалар;

 ўқотар қуроллар;

 уйда ишлаб чиқарилган электр тутқичли қурилмалар билан.

Наҳотки, шу вақтгача булардан бехабар юрган бўлсам, деб ажабланяпсизми? Эҳ, асти айт­манг илм-фандан узоқда бўлиб, электр билан балиқ овлайман, деб сувдаги қанча тирикликни ўлдириб юбордик. Хайриятки, ҳали юртимизнинг бирор жойида бу ҳаракатларимиз натижасида жиддий ҳодиса юз бергани йўқ. Аммо бу хотиржам бўлишимизга сабаб бўла олмайди.

Майли, энди бундай ҳаракатларни такрорламасак бўлгани. Унутмайлик, табиатда ҳар бир тирик мавжудоднинг, ҳаттоки, майда ҳашаротлардан ториб ўт-ўланларгача – ҳаммасининг ўз ўрни ва вазифаси бор.

Камолиддин РЎЗИМАТОВ