Табиат жуда уйғун яратилган, бунёд қилиниши мукаммал. Унинг бир узвига зарар етса, у билан боғлиқ кўп жониворларга, набототга путур етади. Улуғ олим Арасту айтганидек: «Табиатга қарши курашманг, у сизни жазолайди».

Иккинчи жаҳон уруши йиллари ёки ундан кейинги йиллар, адашмасам. Томорқамизнинг бир қисмига буғдой экилган эди. Бир куни отам билан бирга турганимизда ёввойи товуқ буғдойзорнинг бир четидан чиқиб қолди ва қайта буғдойзорга ўзини урди. Мен ўша томонга югургиламоқчи эдим, отам: «Унга тегма, болам. Тухум қўйгандир, жўжасини чиқарсин!» – деб қолдилар. Ота амри вожиб, қимирлай олмадим. Бир кун тустовуқ саккизтача жўжасини эргаштириб чиқиб қолди. Яна отам қалқон бўлдилар. Армон билан термулиб қолдим денг.

То тустовуқ болаларини эргаштириб, буғдойзорни тарк этмагунича буғдой ўрилмади. Бўлмаса буғдойнинг қадри тиллога тенг эди ўша пайтларда. Отам жониворнинг уволидан қўрқдилар. Бугун шундай қила оламизми?! Шу тарбия қаёққа кетди?!

Бир неча йил олдин Саудия Арабистонига борганимда Қоҳирадан Александрияга бораётган катта саҳро йўлидан анча узоқда кўринадиган иншоотларга кўзим тушди. Таржимон бу қуёш панеллари экани, унинг кўмагида ер қаъридан сув чиқариб олиниши, бу сув ўша жойни кўкаламзорлаштириш ва ҳайвонлар сув ичишини таъминлаш учун зарурлигини тушунтирди. Бундай ишлар бизда бошланган, буни қонун ҳимоясида қарорлар асосида давом эттириш лозим.

Президентимиз бошчилигида кўп хайрли ишлар қилинмоқда. Боғлар бунёд қилинаётганининг ўзи халқ саломатлиги муҳофазасидан дарак беради. Энди дарахтлар ноқонуний кесилишининг олдини олиш билан боғлиқ заҳматли тадбир кўнглимизни сал тинчлантирди. Лоланинг узилиши билан боғлиқ, қирларда дам олинганда табиатни авайлашга алоқадор чора- тадбирлар ҳаммамизга маъқул, албатта.

Табиатга меҳр Ватанга меҳр, келажакка эътиборки, бу борада биз ҳам айрим ўй-фикрларимизни билдиришни истадик.

   Бугун уйларнинг айвонлари, шифтлари қалдирғоч уй қурмайдиган тартибга, кўринишга келди. Улар бошқа жойда уй қура олмайди. Бунинг тарғиботини қилмасак, керакли чоралар кўрмасак, инсонни илондан қутқарган бу гўзал қуш тури камайиб кетади. Бу ҳақда барчамиз жиддий чоралар ўйлашимиз керак.

   Юртимизда олдинлари лайлак кўп бўлган. Заҳкашларнинг нотўғри кўмилиши сабаб улар камайиб кетди. Бугун лайлаклар симёғочлар устига уй қуриб, маконли бўлганди. Билишимча, бу уйларни бузиш бошланган, эҳтимол симёғочга ҳам зарари бордир. Аммо савол туғилади: нега шу жойларда уларга қулай, симёғоч каби қурилмаларни симларсиз ўрнатиб қўя олмаймиз? Керагида бир кунлик тадбирларга миллионлар сарфланади. Буни аниқ ҳисоб-китоб билан, коррупциясиз, жиддий ўйланган ҳолда амалга ошириш шарт. Бўлмаса, табиатда мувозанат бузилади.

   Кимдир «эчкиэмар саратон касалига даво», деб чиқибди. Шунинг ортидан бугун эчкиэмар қирилиб кетди ҳисоби. Эчкиэмар, илон, типратикан сингари жониворлар овига қонуний тақиқ қўйиш фурсати етди, деб ўйлайман. Бўлмаса бир кун биздан кейинги авлод олдида айбдор бўлиб қоламиз.

   Овчиликни тартибга келтириш лозим. Чўлга эътибор кам. Ундаги ноёб ўсимликлар, жониворлар қаровсиз. Тадқиқотчиларни жалб қилиб, чўл ўсимликларини, жониворларини рўйхатга олиш, уларни ҳимоялаш ҳақида кенгроқ кўламда ишлар олиб бориш лозим.

Булар келажак авлод олдидаги бурчимизнинг бир жиҳати. Катта авлод меҳнат билан яшаб келади. Бугунги ёшлар дунёга юз тутмоқда. Баракалла! Аксарияти тил билади, ўрганмоқда. Шу билан бирга, уларга экология тарбиясини ҳам чуқурроқ ўргатайлик. Шунда табиат бизга меҳр билан юзланади.

Эргаш ҚИЛИЧЕВ,

филология фанлари номзоди,

ЎЭП фаоли