Буни экспертиза юз фоиз аниқлик билан айтади

Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари фаолиятида фан ва техниканинг сўнгги ютуқларидан, миллий ҳамда хорижий илғор тажрибалардан фойдаланиш — одил судлов жараёнининг муҳим шарти, фуқароларнинг қонуний ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишда алоҳида аҳамият касб этади.

Бу борада Хадича Сулаймонова номидаги Республика суд экспертизаси марказининг ҳам ўз ўрни бор. 

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида суд криминалистик экспертизасининг ривожланиш истиқболларига бағишлаб ўтказилган матбуот анжуманида шу ҳақда сўз борди.

— Марказ узоқ йиллардан бери мамлакатда суд экспертизаси соҳасида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга фуқаролик, хўжалик, маъмурий ва жиноий ишларни юритишда замонавий илм-фан имкониятларидан фойдаланган ҳолда назарий ва амалий ёрдам кўрсатиб келади, — деди Республика суд экспертизаси маркази директорининг ўринбосари Абдумутал ЗАКУРЛАЕВ. — Бу ерда экспертлик тадқиқотларининг жаҳон стандартларига мос келадиган замонавий, илмий даражада ўтказилиши учун барча шароит яратилган. Бешта лаборатория, учта бўлим, еттита вилоят бўлинмалари ва эксперт гуруҳи фаолият кўрсатади.

— Марказда қандай экспертиза турлари ўтказилади?

— Республика суд экспертиза марказида ўз соҳасининг юқори малакали мутахассислари 44 та экспертиза тури бўйича фаолият олиб боради. Бундан ташқари, техника асри учун долзарб бўлган рақамли технологиялар, электроакустик монтаж белгилари асосида аудио ва видеоманбаларни комплекс тадқиқ қилиш, ер участкаларига бўлган эгалик ҳуқуқлари қийматини баҳолаш, ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизаси, суд-экологик, суд-сиёсатшунослик-лингвистик, суд-филологик экспертизалар каби янги турлари амалиётга жорий этилди. Лабораториямизда ўзбек, рус, зарур ҳолларда эса, бошқа тиллардаги фонограмма ва видеоёзувлар ҳам тадқиқ қилинади. Бундай усул асосида ҳозиргача 150 дан ортиқ ишлар экспертизадан ўтказилди.

— Бугун экстремизм, терроризм асосида содир бўлаётган жиноятларга ундовчи ҳолатлар, асосан, коммуникация воситалари орқали тарғиб қилиняпти. Марказ бу иллатга қарши курашишда қандай самарали усулларни қўлламоқда?

— Марказда олиб борилган илмий тадқиқотлар натижасида суд-сиёсатшунослик-лингвистик экспертизани ўтказиш услуби ишлаб чиқилиб, амалиётга татбиқ этилди. Мазкур йўналишда эксперт тадқиқотларини амалга оширишда, асосан, терроризм, экстремизм ва диний адоватни қўзғатиш, мамлакатимизнинг конституциявий тузумига тажовуз қилиш, жамоат хавфсизлигига таҳдид солишга қаратилган материаллар тарқатиш бўйича фактлар ўрганилади ва хулосалар берилади. Жорий йил давомида фуқароларга тегишли коммуникация воситаларидан ана шундай мазмундаги ўнлаб материаллар аниқланди (четдан олиб келинган ноутбук ва флешкалар назарда тутилмоқда). 

Бундай янги экспертиза турларининг амалиётда кенг қўлланилаётгани тергов органларига жиноятларни очиш, далиллар тўплаш ва уларни илмий асосда мустаҳкамлаш, судлар фаолиятида эса одил судловни амалга ошириш, адолатли қарор ва ҳукмлар чиқаришда қўл келади.

— Одам ДНКси суд-биологик экспертизаси ҳақида тўлиқроқ тушунча берсангиз?

— Айни пайтда бу суд экспертиза турлари орасида жадал ривожланмоқда. У шахс идентификацияси ва яқин қариндошликни аниқлашга қаратилган. Ушбу экспертиза турли сабабларга кўра ўтказилиши мумкин. Дейлик, тергов идораларидан яширинган жиноятчи ёки ўзи ҳақдаги маълумотларни қасддан беркитаётган гумонланувчининг шахсини аниқлаш учун айнан шу турдаги махсус текширув талаб этилади.   

 Шу билан бирга, яқин қариндошликни, мерос белгилашда қариндошликни аниқлаш, оталикни белгилаш ҳолатлари бўйича, туғруқхонада чақалоқнинг алмашиб қолиши, номаълум жасаднинг идентификацияси ва гумон қилинаётган шахснинг қариндошлари орқали шахсини аниқлашда одам ДНКси суд-биологик экспертизаси тайинланади.     

— Суд экспертиза масалалари бўйича айнан қандай илмий тадқиқотлар олиб борилади? 

— Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги илмий-техник тараққиётни мувофиқлаштирувчи Кенгаш тасдиқлаган Давлат илмий-техника дастурига асосан ўндан ортиқ йўналиш бўйича илмий тадқиқотлар олиб борилади. Жумладан:

— суд-хатшунослик экспертизаси соҳасида лотин графикасига асосланган ўзбек тилида атайлаб ўзгартириб ёзилган дастхатларни, ҳужжатларни техник-криминалистик экспертизаси бўйича босилган тасвирлардан рангли струяли принтерларни аниқлаш ва таққослаш;

— суд-қурилиш-техникавий экспертизаси соҳасида қурилиш объектларини баҳолашнинг бозор усулини қўллаш бўйича услубий тавсиялар ишлаб чиқиш;

— суд-автотехника экспертизаси бўйича «UzGM» (Daewoo) автомашиналарининг тормоз хусусиятларини ўрганиш ва кўплаб бошқа шлар амалга оширилади.

«Оила даврасида» мухбири

Шаҳобиддин РАСУЛОВ

ёзиб олди.