Қайта тикланадиган энергия ҳақида айримлар ҳалигача етарлича тасаввурга эга эмас. Содда қилиб айтганда табиий равишда тўлдириладиган, табиатга зарар еткизмайдиган ва чекланган ресурсларни тугатмайдиган энергия манбаларига шундай таъриф берилади. Ҳозирги кунда бу яшил энергия деб ҳам юритилмоқда.

Барқарор келажак учун яшил энергияга ўтиш бугунги куннинг зарурати. Ёқилғиларни ёқиш атмосферага зарарли иссиқхона газларини чиқариб, иқлим ўзгаришини тезлаштиради. Шунинг учун мутахассислар ва эколог олимлар яшил энергия манбаларига ўтиш зарурлигини таъкидлашмоқда. Бу эса атмосферага чиқаётган чиқиндиларни сезиларли даражада камайтиради ва глобал исиш оқибатларини юмшатишга ёрдам беради.

Яшил энергия манбалари табиий шароитда жуда кўп ва бу хорижий нефть ва газ таъминотига қарамликни камайтиради. Эҳтиёжларни қайта тикланадиган энергия манбалари ҳисобига қондириш мамлакат энергия хавфсизлигини ва миллий мустақилликни мустаҳкамлайди.

Яшил энергияга сармоя киритиш иқтисодий жиҳатдан жуда фойдали. Сабаби, янги иш ўринлари яратилади, инновациялар рағбатлантирилади ва қайта тикланадиган энергия тармоқларида иқтисодий ўсишни кучайтиради. Қолаверса, яшил энергия манбалари ифлосланишни минималлаштиради ва экотизимларни қазилма ёқилғи ва улар ёнишининг салбий таъсиридан ҳимоя қилади.

Яшил энергия турларидан бири қуёш энергиясидир. Бу қуёш панеллари ёки концентрланган қуёш электр станциялари орқали қуёш энергиясидан фойдаланиш деганидир. Қуёш панеллари қуёш энергияси технологиясининг энг кенг тарқалган шакли ҳисобланади. Улар «фотоволтаик эффект» деб аталадиган жараён орқали қуёш нурини тўғридан-тўғри электр энергиясига айлантиради.

Куёш панеллари одатда кремнийдан ясалган фотоволтаик моддалардан тайёрланади. Бу моддалар қуёш нуридан ёруғлик зарраларини ютишга мўлжалланган. Улар фотоволтаик ҳужайрага урилганда, у кремний моддасидаги электронни қўзғатади ва бу унинг бўшашига ва электр энергиясини ишлаб чиқаришга олиб келади.

Қуёш панелларининг афзалликлари шундаки, у экологик тоза энергия ҳисобланади. Шу билан бирга, иссиқхона газлари ёки ифлослантирувчи моддалар чиқармасдан электр энергияси ишлаб чиқаради.

Сўнгги йилларда қуёш панелларининг нархи сезиларли даражада пасайиб, уларни уй эгалари ва корхоналар учун қулай воситага айлантирди. Қуёш панеллари минимал техник хизмат кўрсатишни талаб қилади ва ўнлаб йиллар хизмат қилиши мумкин.

Қуёш панеллари электр тармоғига ва қазиб олинадиган ёқилғига боғлиқликни камайтирадиган тоза энергия манбасини таъминлайди. Кўпинча қуёш панеллари ихтисослаштирилган тизимлар ёрдамида томларга ўрнатилади. Панеллар ерга ўрнатилиши ҳам мумкин, бу эса каттароқ тизимларни яратишга имкон беради.

Яшил энергияга, хусусан, қуёш панелларига сармоя киритиш жисмоний шахслар, корхоналар ва ҳукуматлар учун масъулиятли танловдир. Қуёш энергиясидан фойдаланиш орқали биз атроф-муҳитга таъсиримизни камайтирган ва иқтисодий ўсишни рағбатлантирган ҳолда тоза ва барқарор энергия манбаига ўтишимиз мумкин.

Қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланишга ўтишда Конимех туманидаги корхона ва ташкилотлар ҳам фаоллик кўрсатишмоқда. Яқинда Ўзбекистон Экологик партияси Навоий вилоят Кенгаши вакиллари, бир гуруҳ мутахассислар тумандаги касб-ҳунар мактаби, туман тиббиёт бирлашмаси ҳамда унга қарашли Чордара оилавий поликлиникасида ўрнатилган қуёш панеллари билан танишди.

Ҳозирги кунда ушбу қуёш панеллари юқорида кўрсатилган биноларни электр энергияси билан узлуксиз таъминлаб келмоқда. Бу эса экологик тоза энергиядан фойдаланиш тобора оммалашаётганига бир мисолдир.

Сардор ИСЛОМОВ,

ЎЭП Навоий вилояти кенгаши

матбуот котиби