Рақамли иқтисодиёт трансформацияси шароитида «Сервис давлат» тизими давлат хизматларини кўрсатиш самарадорлигига қандай таъсир кўрсатаётгани, уларни нафақат қулай, балки экологик жиҳатдан ҳам тозароқ қилиш масаласи айниқса долзарбдир.

Мамлакатимизда инсон ва унинг эҳтиёжлари барча ислоҳотларнинг бош мақсади экан, халқимиз учун осон, қулай, шаффоф ва самарали давлат хизматлари кўрсатишга йўналтирилган барча саъй-ҳаракатлар нафақат яшашни қулай қилиш, аҳолига енгилликлар яратиш, балки атроф-муҳитни асраш, табиий ресурсларни тежашга хизмат қилиши билан ҳам аҳамиятлидир. Чунки бир варақ қоғозни тежаш орқали қанча дарахт ва сувни, қанча ресурсларни тежаб қолиш мумкин.

Узоқ вақт давомида давлат хизматлари узун навбатлар, кўплаб қоғоз ҳужжатлар ва мураккаб маъмурий тартиб-қоидалари билан боғлиқ эди. «Ўзбекистон – 2030» стратегиясида «Сервис давлат»ни шакллантириш бўйича аниқ йўналиш белгилаб берилиб, бунда бюрократик тўсиқларни бартараф қилиш, инсон қадри, ислоҳотлар инсонга йўналтирилганлик тамойиллари асосий ўринни эгаллади.

Бу жараёнда асосий восита рақамли трансформация бўлди. Электрон ҳукуматни ривожлантириш бўйича изчил ишлар туфайли Ўзбекистон аҳолиси юзлаб давлат хизматларидан онлайн фойдаланиш имкониятига эга бўлди. Ягона интерактив давлат хизматлари портали – my.gov.uz ҳақиқий «ягона дарча» тамойили асосида уйдан чиқмасдан маълумотнома олиш, бизнесни рўйхатдан ўтказиш, ҳужжатларни расмийлаштириш ва бошқа кўплаб ишларни амалга ошириш имкониятини бермоқда.

Кам қоғоз, кўпроқ самарадорлик

Давлат хизматларини рақамлаштириш атроф-муҳитни муҳофаза қилишга бевосита алоқадордир. Ҳар бир хизматни электрон форматга ўтказиш бу – қоғоз ҳужжатлар айланишини қисқартириш демакдир. Кам қоғоз, камроқ кесилган дарахт­лар, қоғоз ишлаб чиқариш учун камроқ сув ва энергия сарфи, камроқ чиқиндилар деганидир. Бу нафақат ресурсларни тежаш, балки «яшил» иқтисодиётга қўшилган ҳисса ва табиатга ғамхўрлик ҳисобланади.

Жамият учун тоза ҳаво

Рақамлаштиришнинг яна бир муҳим жиҳати коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини ошириш ҳисобланади. Жараёнларни автоматлаштириш ва хизматларни тақдим этишдаги шаффофлик коррупциявий ҳолатларга олиб келадиган инсон омилига бўлган эҳтиёжни сезиларли даражада камайтиради. Электрон тизимлар ҳар бир қадамни қайд этади, бу эса хизматдан фойдаланиш жараёнини шаффоф ва ҳисобдор қилади. Бу фуқароларнинг давлат билан ўзаро ҳамкорлиги учун соғлом ва тоза муҳит яратади, бу «яшил» иқтисодиёт концепциясининг кенг маънодаги ажралмас қисмидир.

Барча учун тенг имкониятлар

Хизмат кўрсатувчи давлат концепцияси нафақат хизматларнинг мавжудлигини, балки фойдаланишда тенгликни ҳам назарда тутади. Бу жараёнда рақамли гендер тенгсизлиги муаммоси фаол равишда ҳал этилмоқда. Рақамли «Ўзбекистон – 2030» стратегиясида қайд этилган инклюзив рақамли трансформация аёллар ва эркаклар, уларнинг жойлашуви ёки рақамли кўникмаларидан қатъи назар, давлат хизматларидан фойдаланишда тенг имкониятларга эга бўлишларини таъминлашга қаратилгани билан аҳамиятлидир. Қулай интерфейсларни ишлаб чиқиш, аҳолининг рақамли саводхонлигини ошириш, шунингдек, мобиль ечимларни жорий этиш бу тенгсизликни қисқартиришга ёрдам беради.

Рақамли нотариат, адвокатура ва медиация

Адлия вазирлигининг хизматларини, жумладан, нотариат, адвокатура ва медиацияни рақамлаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ушбу соҳалар учун электрон тизимларни жорий этиш қуйидагиларга имкон беради:

– ҳужжатларни расмийлаштиришни тезлаштириш: масалан, нотариусга онлайн ёзилиш ва баъзи турдаги ишончномаларни масофадан тасдиқлаш имконияти фуқароларнинг вақтини сезиларли даражада тежайди;

– коррупция хавфини камайтириш: электрон ҳужжат айланиши ва транзакцияларнинг шаффофлиги ноқонуний ҳаракатлар учун имкониятларни камайтиради;

– мавжудликни ошириш: олис ҳудудлар аҳолиси учун рақамли хизматлар ҳақиқий нажот бўлиб, сафарларга вақт ва маблағ сарфлаш заруратини бартараф этади.

Рақамли келажак сари

Ўзбекистон электрон ҳукумат тизимини фаол ривожлантиришда давом этмоқда. 2024 йилда Ўзбекис­тон БМТнинг электрон ҳукуматни ривожлантириш рейтингида (UN E-Government Survey) 56-ўринни эгаллаб, 18 поғона юқорига кўтарилди. Бу рақамли хизматларни ривожлантиришдаги сезиларли ютуқлардан далолат беради.

«Яшил» иқтисодиёт ва рақамли трансформация – ижтимоий, адолатли, самарали, шаффоф ва экологик жавобгар давлат қуриш имконини берадиган ривожланиш тизимидир. Бунда ҳар бир фуқаро зарур давлат хизматларини осон, қулай, тез ва баъзи ҳолларда бепул олиши, давлат равнақи ва аҳоли фаровонлигига ҳисса қўшиши мумкин. Рақамлаштириш шароитида «Сервис давлат»га ўтиш – бу нафақат қулайлик, балки барқарор келажак сари онгли қадамдир.

Шахсанем САЛИЕВА,

Қорақалпоғистон Республикаси Адлия вазирлиги

масъул ходими, ЎЭП аъзоси