​Янги йил — янги орзулар ва қувонч байрами. Бироқ, сўнгги йилларда бу байрам асл моҳиятидан узоқлашиб, «кимўзар»га хизмат қилувчи исрофгарчилик мусобақасига айланиб бораётгандек.

Биз байрамни кутамизми ёки беҳуда сарф-харажатни? Келинг, масалага табиат ва инсоф тарозиси билан назар солайлик.

Дунё бўйича Янги йил ва Рождество ҳафтасида озиқ-овқат чиқиндилари миқдори 25-30 фоизга ортади. Биз чиқиндига ташлаётган ҳар бир килограмм гўштни етиштириш учун ўртача 15 000 литр сув сарфланади. Биргина ахлатга улоқтирилган салат ёки гўштли таом — минглаб литр ичимлик сувининг «ўлими» демакдир.

​Қолаверса, чиқиндихоналарда чириётган овқат қолдиқларидан ажралиб чиқадиган метан гази карбонат ангидриддан (CO2) кўра 25 баробар хавфлироқ иссиқлик эффектини ҳосил қилади. Агар озиқ-овқат чиқиндилари бир мамлакат деб ҳисобланса, у иссиқхона газларини чиқариш бўйича дунёда 3-ўринни эгаллаган бўларди.

​Бизнинг халқимиз меҳмондўстлиги, дастурхонининг тўкинлиги билан дунёда ажралиб туради. Аммо тан олиш керак, баъзан «меҳмон нима дейди?», «қўни-қўшнидан кам бўлмайлик» деган андишалар бизни улкан исрофгарчиликка етаклайди.

​ «Кўз тўймаслиги» синдроми

​Бизда Янги йил дастурхонига одатда бир вақтнинг ўзида 3-4 хил оғир таом (палов, димлама, сомса ва ҳ.з.) ва ўнлаб хил салатлар тортилади.

​Инсон организми бир кечада бунча миқдордаги озуқани қабул қила олмайди. Натижада, тайёрланган таомларнинг камида учдан бири эртаси куни ўз сифатини йўқотади.

​Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, рўйхатсиз қилинган харидларнинг 40 фоизи ҳиссиётга берилиб олинган кераксиз буюмлардир. Харидларни камида бир ҳафта олдин режалаштириш — иқтисодий ва экологик масъулиятдир.

Ўртача оила байрам дастурхони учун бир ойлик даромадининг 40-50 фоизини сарфлайди. Бу маблағнинг катта қисми аслида эҳтиёж бўлмаган «визуал тўкинлик» учун кетади.

 «Сифат миқдордан устун» тамойилига ўтиш. Дастурхонни таомлар уюми билан эмас, балки меъёрида ва нафис безаш маданиятини шакллантириш лозим.

​ Энергия ва ресурс сарфи

​Қиш фаслида энергия ресурсларига бўлган талаб юқори бўлган бир пайтда, байрам чироқлари (иллюминация) ва ортиқча электр истеъмоли тизимга қўшимча юк бўлади.

Агар республикадаги ҳар бир хонадон байрам кечаси биттадан ортиқча лампани ёқиб қолдирса, бу мамлакат миқёсида ўртача бир иссиқлик электр станциясининг бир соатлик қувватига тенг энергияни беҳуда сарфланишига олиб келиши мумкин.

​Электр энергиясининг катта қисми ёқилғи (газ, кўмир) ёқиш орқали олинади. Ҳар бир тежалган киловатт — атмосферага чиқадиган заҳарли газнинг камайиши демакдир.

​ Чиқиндихоналардаги «Янги йил»

​Байрамнинг эртаси куни шаҳар ва қишлоқларимиздаги чиқинди йиғиш шохобчаларида ҳажм одатдагидан 2-3 баробар ортади.

Бу ерда асосан,  пластик идишлар, бир марталик идишлар ва ичимлик идишлари.

​Овқат қолдиқлари: Тез бузилувчи салатлар ва нон маҳсулотлари.

​Пиротехника қолдиқлари: Кўчаларда сочилиб ётган картон ва кимёвий воситаларни кўриш мумкин.

«Бир марталик» кийимлар, жабрини табиат тортади

Байрам оқшомида бошқалардан ажралиб туриш истагида сотиб олинадиган, фақат бир кеча кийиладиган ялтироқ либослар бугун экологик муаммолар занжирининг кўзга кўринмас бўғинига айланиб бормоқда. Бир қарашда бу шахсий танловдек туюлади, аммо аслида у табиат ҳисобига амалга оширилаётган одатдир.

Тезкор мода қулайлик ва арзонликни таклиф қилади. Лекин бу қулайлик ортида катта ресурс сарфи яширин. Тўқимачилик саноати дунёда энг кўп сув истеъмол қиладиган ва атроф-муҳитни ифлослантирадиган соҳалардан бири сифатида тилга олинади. Бир марта кийилиб, кейин жавонда ёки чиқиндихонада қолиб кетадиган либос — бу фақат мато эмас, балки бекорга сарфланган сув, энергия ва меҳнат демакдир.

«Бир кечалик либос» учун қилинган харажат эвазига инсон нима олади? Ижтимоий тармоқлар учун бир неча сурат, қисқа таассурот ва тез унутиладиган қувонч. Аммо унинг изи йиллаб қолади: синтетик матолар чиримайди, чиқиндилар кўпайиб боради, табиат эса катта зарар кўради.

Ваҳоланки, сифатли, классик услубдаги ва узоқ йил хизмат қиладиган кийимларни танлаш орқали ҳам чиройли кўриниш, ҳам табиатга масъулиятли муносабатни уйғунлаштириш мумкин. Камтарона, аммо мазмунли танлов — бу ҳам шахсий маданият, ҳам келажак авлод олдидаги бурчдир.

 «Оила ва табиат» газетаси муштарийлари учун эко-тавсиялар:

​Нонни эъзозланг: Дастурхонга нонни фақат ейиладиган миқдорда кесиб қўйинг. Увоқларни ва қолган нонларни алоҳида йиғиб, қушлар ёки уй ҳайвонларига бериш — қадриятларимизга мос ишдир.

​ Байрамдан кейинги улкан идиш-товоқларни ювишда сувни оқизиб қўймай, тежамкор усуллардан фойдаланинг.

​Совғаларни йиллар давомида чиримайдиган ялтироқ қоғозларга эмас, балки чиройли мато (фурошики усули) ёки оддий қоғозга ўранг. Бу ҳам ўзига хос, ҳам табиат учун зарарсиз.

Янги йилни нишонлаш — бу бор-будимизни совуриш дегани эмас. Табиатни асраш, исрофдан қочиш аслида энг катта маънавиятдир. Келинг, янги йилни нафақат янги умидлар, балки янгича — масъулият билан кутиб олайлик.

 

Саида Ибодинова

​